Κίνδυνος ανάφλεξης στη «νεκρή ζώνη» Ισραήλ-Συρίας | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Κίνδυνος ανάφλεξης στη «νεκρή ζώνη» Ισραήλ-Συρίας

Οι κυανόκρανοι του ΟΗΕ βρίσκονται αντιμέτωποι με μια κρίση στα Υψώματα του Γκολάν
Περίληψη: 

Μια ειρηνευτική αποστολή τού ΟΗΕ έχει διατηρήσει την ειρήνη κατά μήκος των ισραηλινο-συριακών συνόρων για 40 χρόνια. Όμως, η πίεση τού πολέμου συνθλίβει την αποστολή– γεγονός που καθιστά ακόμη πιθανότερο ότι η συριακή σύγκρουση θα καταποντίσει την ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Ο BILAL Υ. SAAB είναι εκτελεστικός διευθυντής και επικεφαλής ερευνών στο Ινστιτούτο Στρατιωτικών Αναλύσεων για την Εγγύς Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο, στη Βόρεια Αμερική, και μη μόνιμος μελετητής στο Κέντρο Μελετών για τη Μη Διάδοση των Όπλων James Martin.

Την παραμονή τού αγώνα μπάσκετ μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Αγκόλα, κατά την διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων τού 1992, ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον σούπερ σταρ του NBA, Τσαρλς Μπέρκλεϊ πώς ένιωθε για τον επόμενο αντίπαλο. «Δεν ξέρω τίποτα για την Αγκόλα», απάντησε ο Μπέρκλεϊ, «αλλά η Αγκόλα έμπλεξε».

Πριν από δύο εβδομάδες, ένας δημοσιογράφος με έδρα τον Λίβανο μου είπε ότι ένας σαλαφιστής διοικητής Σύρων ανταρτών τού έδωσε μια παρόμοια απάντηση όταν ρωτήθηκε τι πίστευε για την Δύναμη Παρατηρητών των Ηνωμένων Εθνών για την Απεμπλοκή (UNDOF), μια πολυεθνική δύναμη που συστάθηκε το Μάιο του 1974 για να προστατευτεί η κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Συρίας στα κατεχόμενα από το Ισραήλ Υψώματα του Γκολάν. Η απλή παρουσία τής UNDOF, είπε ο μαχητής, δεν θα άλλαζε τους στρατιωτικούς υπολογισμούς του, ούτε θα τον έκανε πιο προσεκτικό στον αγώνα του ενάντια στο καθεστώς τού Σύρου προέδρου, Μπασάρ αλ-Άσαντ.

Θα έπρεπε να αποτελεί μια μικρή ανακούφιση για την ειρηνευτική δύναμη που ο εξέχων διοικητής, του οποίου η ομάδα δραστηριοποιείται μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά από την περιοχή των επιχειρήσεών τους, δεν φαινόταν να ενδιαφέρεται πολύ για την παρουσία τής UNDOF - σε αντίθεση με τη σημερινή προσπάθεια να στραφούν εναντίον της. Αλλά, αυτό δεν είναι αρκετό για να καθησυχάσει τις διεθνείς δυνάμεις. Χάρη στην συνεχιζόμενη εμφύλια σύγκρουση στη Συρία και την αναβίωση των εξτρεμιστών στην χώρα και σε όλη τη Μέση Ανατολή, ο ρόλος της UNDOF βρίσκεται σε σοβαρό κίνδυνο, για πρώτη φορά στην ιστορία της. Η αποδυνάμωση της UNDOF θα αποσταθεροποιήσει περαιτέρω μια ήδη επικίνδυνα ασταθή περιοχή.

Αρχικό καθήκον τής UNDOF, στον απόηχο του αραβο-ισραηλινού πολέμου τού 1973, ήταν να παρακολουθεί την αποχώρηση των ισραηλινών και συριακών στρατευμάτων από τη νεκρή ζώνη (μια διασυνοριακή περιοχή που έχει περίπου 80 χλμ. μήκος και από 15 έως 300 χλμ πλάτος). Θα ήταν μια κατάφωρη υπερβολή να πιστώσει κανείς μόνο στην UNDOF τα 40 χρόνια ειρήνης κατά μήκος των συνόρων. Εκείνο που έχει διατηρήσει την ηρεμία όλα αυτά τα χρόνια είναι το απλό γεγονός ότι καμία χώρα δεν ήθελε έναν πόλεμο. Το Ισραήλ, ως επί το πλείστον, επωφελείται από το status quo, δεδομένου μάλιστα ότι τα υψίπεδα του Γκολάν συνεχίζουν να του παρέχουν στρατηγικό βάθος. Η απώλεια εδάφους τής Συρίας προς όφελος του ιστορικού της εχθρού, αν και ταπεινωτική, ήταν από πολλές απόψεις επίσης κάτι καλό για τη Δαμασκό. Στο όνομα της σύγκρουσης με το Ισραήλ, οι Άσαντ κατάφεραν να δικαιολογήσουν την εδραίωση του κράτους των Αλεβιτών, την οικοδόμηση ενός αστυνομικού κράτους και την εξάλειψη κάθε αντιπολίτευσης. Ανησυχώντας λιγότερο για τα ισραηλινά στρατιωτικά σχέδια, το καθεστώς Άσαντ έχει οργανώσει και διευθύνει έναν πόλεμο δια πληρεξουσίων εναντίον τού Ισραήλ, μέσω της Χεζμπολάχ και της Χαμάς.

Αλλά, η παρουσία τής UNDOF υπήρξε πολύ περισσότερο από συμβολική. Ο ρόλος τής δύναμης ως ενός ουδέτερου και αξιόπιστου συντονιστή και δίαυλου επικοινωνίας μεταξύ τού Ισραήλ και της Συρίας μείωσε ουσιαστικά τις πιθανότητες κλιμάκωσης σε τεταμένα περιστατικά τού παρελθόντος. Τον Ιανουάριο του 2003, για παράδειγμα, οι ισραηλινές δυνάμεις πυροβόλησαν δύο στρατιώτες τής Συρίας με πολιτικά που είχαν εισέλθει στη νεκρή ζώνη και πλησίαζαν ένα ισραηλινό φράχτη, σκοτώνοντας τον έναν και τραυματίζοντας τον άλλο. Η UNDOF παρενέβη, επιστρέφοντας τον τραυματισμένο στρατιώτη και την σορό τού άλλου στη Συρία. Η συνεχής υποστήριξη της παράτασης της εντολής τής δύναμης, από την πλευρά τής Συρίας και του Ισραήλ, δείχνει ότι και οι δύο χώρες γνωρίζουν πόσα πολλά έχουν να χάσουν από την αποχώρησή της, ειδικά στο σημερινό περιβάλλον που είναι επιρρεπές στην κλιμάκωση. Το πρόβλημα σήμερα είναι ότι καμία πλευρά - ιδιαίτερα η συριακή κυβέρνηση – δεν μπορεί να εξασφαλίσει την ασφάλεια και την προστασία των κυανόκρανων, ή να ελέγξει τις εκεί εξτρεμιστικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να τους βλάψουν.

Οι ομάδες τής τζιχάντ, προς το παρόν, είτε δεν γνωρίζουν την UNDOF ή, για την ώρα, δεν θεωρούν την αντιμετώπισή της ως επείγουσα προτεραιότητα. Η οργάνωση «Ισλαμικό Κράτος τού Ιράκ και της Συρίας (ISIS)», αναμφισβήτητα η ισχυρότερη ομάδα εξτρεμιστών μεταξύ των ανταρτών, είναι απασχολημένη με την ενίσχυση της ενότητας στις τάξεις της και την ενίσχυση της εξουσίας της στη βορειοανατολική Συρία, ελέγχοντας άλλες ριζοσπαστικές ομάδες και καταλαμβάνοντας στρατηγικές θέσεις κατά μήκος των συρο- τουρκικών συνόρων.

Αλλά, όταν θα έχει τελειώσει με αυτά, οι στοχεύσεις τής ISIS θα μπορούσαν κάλλιστα να αλλάξουν. Η ομάδα θέλει ουσιαστικά να ανατρέψει το συριακό καθεστώς, και ο καλύτερος τρόπος να το κάνει αυτό είναι να το σύρει σε μια σύγκρουση με το Ισραήλ. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι τζιχαντιστές θα προσπαθήσουν να δημιουργήσουν μια στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ των δύο πλευρών στα Υψώματα του Γκολάν, πιθανόν με μια επίθεση εναντίον ισραηλινών στρατιωτικών στόχων, ελπίζοντας ότι αυτή θα κλιμακωθεί σε έναν μεγαλύτερο πόλεμο. Εν ολίγοις, αν οι αντάρτες ασκούσαν απλά πίεση στην UNDOF να αποχωρήσει, οι πιθανότητες ενός συρο- ισραηλινού πολέμου θα εκτινάσσονταν.

Πρόκειται για ένα πολύ πιθανότερο σενάριο από ό,τι θα περίμενε κανείς. Ο στρατός τής Συρίας δραστηριοποιείται ήδη στη νεκρή ζώνη, σε μια σοβαρή παραβίαση της συμφωνίας τού 1974 για την απεμπλοκή μεταξύ ισραηλινών και συριακών δυνάμεων. Οι συγκρούσεις μεταξύ του συριακού στρατού και των ανταρτών, κοντά στα συρο- ισραηλινά σύνορα, έχουν οδηγήσει επίσης σε πολυάριθμες παραβιάσεις των συνόρων, με πολλές αδέσποτες ρουκέτες να προσγειώνονται κοντά σε ισραηλινές κοινότητες και στρατιωτικές θέσεις, όπως περιγράφεται λεπτομερώς σε έκθεση της 12ης Ιουνίου [1] από τον Γενικό Γραμματέα τού ΟΗΕ, Μπαν Κι-Μουν.