Το Κομπανί και το μέλλον τής Τουρκίας | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Το Κομπανί και το μέλλον τής Τουρκίας

Γιατί ο στρατός ίσως πάρει το πάνω χέρι
Περίληψη: 

Η Τουρκία προσδοκούσε την πτώση τού Άσαντ από τότε που πρωτοξέσπασαν οι διαδηλώσεις στην Συρία το 2011. Όμως, έχει απογοητευτεί σε κάθε περίσταση, και τώρα δεν είναι μόνο ο Άσαντ που έχει το πρόβλημα, αλλά επίσης και η Τουρκία.

Ο HALIL KARAVELI είναι βασικός συνεργάτης στο Central Asia-Caucasus Institute και στο Silk Road Studies Program, που είναι συνδεδεμένα με την School of Advanced International Studies στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins και το Institute for Security and Development Policy. Είναι επίσης διευθυντής σύνταξης στο Turkey Analyst.

Η Τουρκία προσδοκούσε την πτώση τού Άσαντ από τότε που πρωτοξέσπασαν οι διαδηλώσεις στην Συρία το 2011. Όμως, έχει απογοητευτεί σε κάθε περίσταση, και τώρα δεν είναι μόνο ο Άσαντ που έχει το πρόβλημα, αλλά επίσης και η Τουρκία. Ο τρόπος με τον οποίο η Άγκυρα έχει αντιμετωπίσει την βία έξω από τα σύνορά της απείλησε και την δική της πολιτική ισορροπία και ενίσχυσε εκ νέου τον στρατό της. Επίσης, έφερε στο χείλος τής κατάρρευσης την ειρηνευτική διαδικασία που ξεκίνησε η Τουρκία με το κουρδικό κίνημα.

Στις 2 Οκτωβρίου, το τουρκικό κοινοβούλιο ψήφισε ότι επιτρέπει στην Τουρκία να στείλει στρατεύματα κατά μήκος των νοτίων συνόρων της στην Συρία για να ασχοληθεί με τους «κινδύνους και τις απειλές κατά της εθνικής μας ασφάλειας κατά μήκος των νότιων χερσαίων συνόρων τής Τουρκίας». Η απόφαση ερμηνεύθηκε ευρέως ως σηματοδοτούσα ότι η Τουρκία θα μπει στον πόλεμο εναντίον τού Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και την al -Sham (ISIS), την τρομοκρατική ομάδα που έχει κατακτήσει πολύ έδαφος από το Ιράκ και την Συρία. Ωστόσο, η αιτιολογική έκθεση της άδειας προς τον στρατό αμελεί να αναφέρει ρητά την ISIS και, αντ’ αυτού, αναφέρεται στο Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (ΡΚΚ), την μαχητική ομάδα που έχει αγωνιστεί εναντίον του τουρκικού κράτους από το 1984. Στις 4 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, υπερασπίστηκε την άδεια δηλώνοντας ότι «η ISIS και το PKK είναι το ίδιο» και ρητορικά ρώτησε γιατί ο κόσμος δεν είναι τόσο εξοργισμένος με τις δραστηριότητες του PKK, όπως είναι με την ISIS. Μονομιάς, λοιπόν, δημιούργησε σοβαρές αμφιβολίες για τις προθέσεις τής κυβέρνησής του να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να φιλοξενήσει τους Κούρδους και το ΡΚΚ ως μέρος των συνεχιζόμενων διαπραγματεύσεων.

Οι Κούρδοι στην Τουρκία και την Συρία ακόμα πιστεύουν ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να προσφέρει συγκεκαλυμμένη βοήθεια στις προσπάθειες της ISIS να εκκαθαρίσει τον κουρδικό πληθυσμό τής Συρίας από τις περιοχές που γειτνιάζουν με τα σύνορα της Τουρκίας. Αντίστοιχες κατηγορίες προέκυψαν για πρώτη φορά το 2012, όταν η Rojava - η κουρδική περιοχή στην Συρία - ανακήρυξε αυτονομία. Σε απάντηση, η τουρκική κυβέρνηση απάντησε ότι «Εμείς δεν πρόκειται να επιτρέψουμε οποιαδήποτε τετελεσμένα γεγονότα στην Συρία» και στην συνέχεια υποστήριξε την Jabhat al-Nusra, μια θυγατρική τής αλ Κάιντα η οποία επιτέθηκε στους Κούρδους. Και τώρα, καθώς η ISIS πολιορκεί την κουρδική πόλη Kobani, η οποία κρατείται από ένα συνδεδεμένο με το ΡΚΚ κόμμα, η Τουρκία αντιμετωπίζει νέες κατηγορίες για συνενοχή με την αποτυχία της να παρέμβει. Την περασμένη εβδομάδα, ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ο φυλακισμένος ηγέτης τού PKK, προειδοποίησε ότι η πτώση τού Kobani θα τερματίσει την ειρηνευτική διαδικασία στην Τουρκία. Ο Cemil Bayik, ο συν-επικεφαλής τού πολιτικού βραχίονα του ΡΚΚ, δήλωσε ότι αν η Άγκυρα ήταν κοιτάξει από την άλλη πλευρά καθώς το Kobani θα πέφτει, θα ξαναξεκινήσει ο πόλεμος στην Τουρκία. Ο ίδιος παρατήρησε ότι μια «νεκρή ζώνη (που σχεδιάζει να δημιουργήσει η Τουρκία) θα μας στοχεύσει. Δεν μπορούμε να επιδιώκουμε [ειρήνη] με μια δύναμη που συνθλίβει ό, τι έχει επιτευχθεί στην Rojava».

Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον, ο Ερντογάν και το κουρδικό κίνημα είναι ακόμα σιωπηροί σύμμαχοι. Η έμμεση υποστήριξη των Κούρδων υπήρξε, με πολλούς τρόπους, ζωτικής σημασίας για τον Ερντογάν. Η σχετική ειρήνη από τότε που το PKK συμφώνησε σε μια μονομερή κατάπαυση του πυρός πέρσι ευνόησε το καθεστώς του. Και έχει σημασία ότι το κουρδικό κίνημα παρέμεινε ουδέτερο, με μια φιλοκυβερνητική κλίση, κατά την διάρκεια των διαδηλώσεων στο πάρκο Gezi το 2013 Αν οι Κούρδοι είχαν επίσης ενταχθεί στις διαδηλώσεις, ο Ερντογάν θα είχε να αντιμετωπίσει μια πολύ πιο δύσκολη πρόκληση.

Ο Οτσαλάν ελπίζει ότι ο συμβιβασμός με τον Ερντογάν θα αποδώσει - ότι οι Κούρδοι θα πάρουν ό, τι επιθυμούν, δηλαδή κάποια μορφή αυτονομίας στο Κουρδικό τμήμα τής Τουρκίας, και ότι ο ίδιος θα απελευθερωθεί από την φυλακή. Ωστόσο, αυτή η λογική ήταν πάντα προβληματική. Στο κάτω-κάτω, δεν βγάζει νόημα ότι ο Ερντογάν είναι έτοιμος να (ή θα μπορούσε με κάποιο τρόπο να προκληθεί να) μεταβιβάσει εξουσία στους Κούρδους, ενώ ο ίδιος σε άλλες περιπτώσεις έχει συγκεντρώσει όλη την εξουσία στα χέρια του. Οι Κούρδοι ηγέτες πρέπει να γνωρίζουν ότι το Ντιγιαρμπακίρ, η ανεπίσημη πρωτεύουσα των Κούρδων τής Τουρκίας, δεν θα αποκτήσει περισσότερη δημοκρατία ενώ η Άγκυρα απολαμβάνει λιγότερη. Ωστόσο, δεν είχαν καμία επιλογή από το να δείξουν εμπιστοσύνη στον Ερντογάν.

Ο Ερντογάν, από την πλευρά του, έχει μια ιστορία στο να κρατά τους Κούρδους σε αβεβαιότητα. Αλλά η αναταραχή στην Συρία αναγκάζει και τις δύο πλευρές να δράσουν. Οι Κούρδοι πρέπει να ασχοληθούν με την αυξανόμενη οργή των νεότερων, οι οποίοι είναι έξω φρενών με αυτό που βλέπουν ως τουρκική συνενοχή στην επίθεση κατά των Κούρδων τής Συρίας. Αυτό ωθεί την κουρδική ηγεσία σε μια πιο ριζοσπαστική στάση. Εν τω μεταξύ, η αυξανόμενη ανασφάλεια στα νότια σύνορα της Τουρκίας πιέζει τον Ερντογάν να είναι πιο προσεκτικός με τις απόψεις και τις συστάσεις των στρατιωτικών.

Στις 30 Αυγούστου φέτος, η τουρκική στρατιωτική ανώτατη διοίκηση δημοσιοποίησε την δυσαρέσκειά της για την ειρηνευτική διαδικασία. Ο Necdet Özel, ο Αρχηγός τού Γενικού Επιτελείου, εξέφρασε την δυσαρέσκειά του για το ότι δεν έχει κληθεί από την κυβέρνηση. Υπενθύμισε στην χώρα ότι οι κόκκινες γραμμές τού στρατού - η ενότητα και η εδαφική ακεραιότητα του έθνους - παραμένουν αμετάβλητες. Διαβεβαίωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις θα «ενεργήσουν αναλόγως» αν αυτές οι κόκκινες γραμμές διασπαστούν. Το ελάχιστα συγκεκαλυμμένο μήνυμα του Özel προς την κυβέρνηση ήταν ότι η αυτοδιάθεση των Κούρδων δεν θα γίνει ανεκτή.