Πώς η στράτευση στο Ισραήλ οδηγεί στην καινοτομία | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Πώς η στράτευση στο Ισραήλ οδηγεί στην καινοτομία

Θα μπορούσαν παρόμοιες πολιτικές να ωφελήσουν την Ευρώπη;

Ο Ofer Familier, ένας 35χρονος Ισραηλινός, εργάζεται ως διευθυντής ανάπτυξης στην Vayyar Imaging, μια επιτυχημένη εταιρεία start-up που φτιάχνει αισθητήρες εικόνας για τον καρκίνο του μαστού, προερχόμενους από ραντάρ. Με την πρώτη ματιά, αυτό το έργο φαίνεται να ξεχωρίζει από τα προηγούμενα καθήκοντά του στο Σώμα Πληροφοριών της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας, όπου ολοκλήρωσε την τριετή υποχρεωτική στρατιωτική θητεία του. Αλλά γενικότερα, η θητεία του Familier στον στρατό ήταν ζωτικής σημασίας για την επιχειρηματικότητά του –όπως ήταν και για την επιχειρηματικότητα πολλών άλλων. Πριν από δύο χρόνια, ο Nadav Zafrir, ο επικεφαλής του τμήματος σημάτων κατασκοπίας των Ενόπλων Δυνάμεων του Ισραήλ, έφυγε να ξεκινήσει μια εταιρεία start-up που παρακολουθεί το έγκλημα στον κυβερνοχώρο. Μάζεψε γρήγορα 18 εκατομμύρια δολάρια από χρηματοδότηση επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture capital). Υπάρχουν εκατοντάδες περισσότερες ιστορίες σαν την δική τους.

Το σύστημα στρατολόγησης του Ισραηλινού Στρατού έχει φέρει μεγάλα οφέλη στην οικονομία του Ισραήλ. Οι ένοπλες δυνάμεις τοποθετούν σχολαστικά ταλαντούχους κληρωτούς σε μονάδες τεχνολογίας, πολέμου και πληροφοριών. Οι δεξιότητες που αποκτούν οι στρατεύσιμοι είναι ένα σημαντικό όφελος για αυτούς στις μη στρατιωτικές θέσεις εργασίας μετά την αναχώρησή τους. Όπως μου είπε ο Familier, «οι μονάδες τεχνικών πληροφοριών στον ισραηλινό στρατό είναι σαν το Harvard. Δικτυώνεσαι και καταλήγεις να κάνεις δουλειές μαζί». Και πρόσθεσε: «Ως ένας 18χρονος κληρωτός στον ισραηλινό στρατό, σου δίνεται μεγάλη ευθύνη για αποφάσεις ζωής και θανάτου, παίρνεις διοικητικές και διαχειριστικές αποφάσεις, αποφασίζεις αν θα συνεχίσεις μια επιχείρηση».

Ο ανθηρός τομέας υψηλής τεχνολογίας της χώρας, ο οποίος απέδωσε περισσότερες από 1.500 νέες επιχειρήσεις start-up το 2015 και αντιπροσωπεύει το 40% των εξαγωγών της, τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από πρώην κληρωτούς σε αυτές τις επίλεκτες μονάδες: Αν και μόνο το 20% των νέων Ισραηλινών έχουν επιλεγεί για τεχνολογικές και μάχιμες μονάδες, το 60% των εργαζομένων στην υψηλή τεχνολογία έχουν υπηρετήσει εκεί. Ο Eran Yashiv, καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ ο οποίος ηγείται επίσης του Προγράμματος Οικονομικών και Εθνικής Ασφάλειας στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ, έχει εδώ και χρόνια παρακολουθήσει τις οικονομικές επιπτώσεις του σχεδίου. «Η στρατολόγηση είναι δημιουργία ανθρώπινου κεφαλαίου», μου είπε. «Ο ιδιωτικός τομέας ωφελείται από την εκπαίδευση που παρέχουν οι ένοπλες δυνάμεις». Το «Συμβούλιο Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων» του ισραηλινού Υπουργείου Οικονομικών διεξάγει επί του παρόντος αξιολόγηση της συμβολής του Ισραηλινού Στρατού στον πολιτικό τομέα.

Σε μια μελέτη του 2013 [1] σχετικά με την σύνδεση μεταξύ του Ισραηλινού Στρατού και της επιτυχίας της υψηλής τεχνολογίας στο Ισραήλ, δύο επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν –ο Ori Swed και ο John Sibley Butler- ανέφεραν ότι η υπηρεσία στον Ισραηλινό Στρατό «καλλιεργεί νέες δεξιότητες (ανθρώπινο κεφάλαιο ), νέα κοινωνικά δίκτυα (κοινωνικό κεφάλαιο), καθώς και νέα κοινωνικά πρότυπα και κώδικες συμπεριφοράς (πολιτιστικό κεφάλαιο)». Με άλλα λόγια, οι κληρωτοί μαθαίνουν νέες δεξιότητες και συμπεριφορά που κανένα πανεπιστήμιο δεν θα μπορούσε να προσφέρει, και σχηματίζουν δίκτυα που διαρκούν στον χρόνο. Το αποτέλεσμα, λένε οι επιστήμονες, είναι «στρατιωτικό κεφάλαιο», το οποίο απορροφά κληρωτούς στον στρατό και στην συνέχεια χρησιμοποιείται στον πολιτικό τομέα. Παρά το γεγονός ότι το 60% των ενηλίκων Ισραηλινών έχουν πραγματοποιήσει στρατιωτική θητεία, το ποσοστό ανέρχεται στο 90% στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας.

Στον πιο πρόσφατο δείκτη του για την καινοτομία, το Bloomberg κατατάσσει το Ισραήλ ως μια από τις πέντε κορυφαίες χώρες του κόσμου για την Έρευνα & Ανάπτυξη, μαζί με την Φινλανδία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Σουηδία. Το 2015, οι ισραηλινές start-up επιχειρήσεις μάζεψαν 2,6 δισεκατομμύρια δολάρια σε επιχειρηματικά κεφάλαια (venture capital), σε σύγκριση με 1,9 δισ. δολάρια που μάζεψαν οι start-up επιχειρήσεις στην Γαλλία, μια χώρα οκτώ φορές μεγαλύτερη σε πληθυσμό.

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το Ισραήλ είχε αφθονία ομολόγων στην στρατολόγηση: Σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες –με το Ηνωμένο Βασίλειο να είναι η πιο αξιοσημείωτη εξαίρεση- είχαν υποχρεωτική στρατιωτική θητεία για τους άνδρες. Αλλά όταν τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος, η [υποχρεωτική] στράτευση θεωρήθηκε παρωχημένη. Οι μελλοντικές αποστολές θα ήταν μικρές, θα λάμβαναν χώρα μακριά από την πατρίδα, και θα απαιτούσαν ευκινησία. Η Γαλλία κατήργησε την στράτευση το 1996˙ η Ιταλία το έπραξε το 2000˙ η Ισπανία το 2001. Η Σουηδία ακολούθησε το 2010 και η Γερμανία το 2011. Η Βουλγαρία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Ουγγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία, η πΓΔΜ, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Σλοβακία και η Σλοβενία κατήργησαν επίσης την [υποχρεωτική] στράτευση μετά την πτώση του Σιδηρού Παραπετάσματος.

Αλλά η στράτευση δεν είναι τελειωμένη. Το 2015, η Λιθουανία αναβίωσε την στρατολόγηση, και τον περασμένο μήνα η σουηδική κυβέρνηση ανακοίνωσε [2] ότι θα κάνει το ίδιο. Η Λιθουανία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι έπρεπε να αυξήσει τον στρατό της, ως αποτέλεσμα των αυξανόμενων ρωσικών εχθροπραξιών, ενώ η Σουηδία είχε ένα διπλό κίνητρο. Χρειαζόταν να ανταποκριθεί στην ρωσική επιθετικότητα, αλλά, ίσως πιο σημαντικό, οι ένοπλες δυνάμεις είχαν πρόβλημα να στρατολογήσουν [3] αρκετούς επαγγελματίες στρατιώτες. Η Νορβηγία επεξέτεινε την στρατολόγησή της στις γυναίκες πέρυσι˙ Η Σουηδία θα κάνει επίσης την στρατολογία της αδιάφορη απέναντι στο φύλο. Και ο Γάλλος πρωτοπόρος στις προεδρικές εκλογές, Emmanuel Macron, έχει ακολουθήσει την μόδα, προτείνοντας [4] την επιστροφή της στράτευσης στην Γαλλία.

Με καθαρά στρατιωτικούς όρους, η Γαλλία δεν χρειάζεται [υποχρεωτική] στράτευση: Εν μέρει χάρη στην εκτεταμένη ανεργία των νέων (24,7% [5]), οι ένοπλες δυνάμεις δεν είχαν κανένα πρόβλημα στην πρόσληψη επαγγελματιών στρατιωτών. Το ίδιο ισχύει και για την Ιταλία, με 40,3% ανεργία των νέων, και την Ισπανία όπου το 48,3% όλων των κατοίκων ηλικίας 24 και κάτω είναι άνεργοι, σύμφωνα με την στατιστική υπηρεσία της ΕΕ, την Eurostat. Αλλά αυτό που οι ευρωπαϊκές χώρες όντως χρειάζονται είναι ένας τρόπος για την δημιουργία βιώσιμων θέσεων απασχόλησης, και εδώ είναι που θα μπορούσε η Ευρώπη να δανειστεί μια σελίδα από το ισραηλινό «βιβλίο οδηγιών».

Ο Bernard Boëne, ένας Γάλλος στρατιωτικός κοινωνιολόγος ο οποίος για πολλά χρόνια δίδαξε στην στρατιωτική ακαδημία της χώρας, Saint-Cyr, λέει ότι η [υποχρεωτική] στράτευση όχι μόνο κρατά τους νέους άνδρες και γυναίκες έξω από την ανεργία˙ «παρέχει επίσης μια δεύτερη εκπαιδευτική ευκαιρία μέσω της επαγγελματικής κατάρτισης σε ειδικότητες θέσεων απασχόλησης υψηλής αξίας στην αγορά εργασίας». Αλλά, όπως επισημαίνει ο Boëne, υπάρχει μια παγίδα: «Αυτό το εκπαιδευτικό όφελος ισχύει μόνο στην περίπτωση που η υποχρεωτική υπηρεσία είναι μεγάλη και αφήνει αρκετό χρόνο για εκπαιδευτική κατάρτιση πέρα από την βασική στρατιωτική εκπαίδευση». Καμία χώρα, ευρωπαϊκή ή άλλη, δεν είναι πιθανό να υιοθετήσει το σύστημα του Ισραήλ για την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία τριών ετών για τους άνδρες και δύο ετών για τις γυναίκες. (Η πρόταση του Macron, για παράδειγμα, είναι μόνο για θητεία ενός μηνός).

Αλλά στη Φινλανδία, η οποία στρατεύει σχεδόν κάθε ακμαίο άντρα (τους καλύτερους και τους πιο λαμπρούς για έναν χρόνο [6], άλλους για μικρότερα χρονικά διαστήματα), οι ταλαντούχοι 18χρονοι κερδίζουν εμπειρία και δικτύωση που τους δίνουν προβάδισμα στην αγορά εργασίας . Αν η Γαλλία, η Ισπανία ή η Ιταλία επρόκειτο να εισαγάγουν μια επιλεκτική στρατολόγηση, οι ταλαντούχοι νέοι άνδρες και γυναίκες θα μπορούσαν αργότερα να εμπνευστούν να ξεκινήσουν start-up επιχειρήσεις, φέρνοντας τεράστια οικονομικά οφέλη.

«Υπάρχει η ευκαιρία άλλες χώρες να μάθουν από το ισραηλινό μοντέλο», μου είπε ο Yashiv. «Αλλά η επιτυχία εξαρτάται από το ποιοι στρατιώτες έχουν επιλεγεί για την υποχρεωτική στράτευση. Παίρνει πολύ χρόνο και χρήμα για να εκπαιδευτούν τα αγόρια και τα κορίτσια από τις χαμηλές βαθμίδες εκπαίδευσης. Χρειάζεσαι κορυφαίους σε επίδοση στις καλύτερες θέσεις της στράτευσης, και αυτό δεν λύνει την ανεργία των νέων».

Ωστόσο, κατευθύνει τα ταλέντα προς τομείς που διαφορετικά ίσως να μην είχαν μελετηθεί [από τους στρατεύσιμους]. Στις ευρωπαϊκές χώρες, μια επιλεκτική στρατολόγηση έχει την δυνατότητα να χρησιμεύσει ως γόνιμο έδαφος για τις μετά την υποχρεωτική στράτευση επιχειρήσεις start-up. Ο Familier έχει επίσης εργαστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Γαλλία, συμπεριλαμβανομένης μιας περιόδου ως σύμβουλος της McKinsey. «Εκεί, η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων προσπαθεί να προχωρήσει σε περισσότερο παραδοσιακές διαδρομές, ενώ στο Ισραήλ οι άνθρωποι φαίνεται να καινοτομούν και να σπάνε τους κανόνες», λέει. «Η στράτευση σε διδάσκει να μην αποδεχθείς τους κανόνες, και αυτό οδηγεί σε μεγάλη καινοτομία».

Η Νορβηγία δεν χρειάζεται να ανησυχεί για την ανεργία των νέων: Μόνο το 10% [7] των ατόμων ηλικίας 15-24 ετών είναι άνεργοι. Εκτιμά, ωστόσο, ότι χρειάζεται να ανησυχεί για το μετά το πετρέλαιο οικονομικό μέλλον της. Οι ένοπλες δυνάμεις της, που επιλέγουν για στράτευση το πνευματικά, ψυχικά και σωματικά ισχυρότερο 11% - 12% του συνόλου των 19χρονων, θα μπορούσαν να γίνουν ένα φυτώριο καινοτομίας μετά την υποχρεωτική στράτευση. Ο Henning Α. Frantzen, αναπληρωτής επικεφαλής του τμήματος προσωπικού στο Υπουργείο Άμυνας της Νορβηγίας, το εκλαμβάνει ως μια ευκαιρία. «Σήμερα οι ένοπλες δυνάμεις έχουν περισσότερες ειδικότητες, συμπεριλαμβανομένου του κυβερνοχώρου», μου είπε. «Η στράτευση δεν είναι πλέον μόνο να βαδίζεις επί μακρόν και να μεταφέρεις βαριά φορτία». Σε αυτό που ο στρατός πρέπει να γίνει καλύτερος, πρόσθεσε, είναι να περιγράψει τις δραστηριότητές του και τα σύνολα τα ικανοτήτων που μεταδίδουν [αυτές οι δραστηριότητες] με όρους που οι πολίτες καταλαβαίνουν.

Οι πληροφορίες σημάτων, οι εφαρμογές ραντάρ αιχμής, οι επιχειρήσεις αεροσκαφών πολλαπλών χρήσεων, οι ψηφιακές επικοινωνίες στα τανκς: Οι σύγχρονες ένοπλες δυνάμεις έχουν εντυπωσιακές τεχνολογικές δυνατότητες. Αν ο Frantzen και οι συνάδελφοί του στη Νορβηγία και πέρα από αυτήν μάθουν τα σωστά διδάγματα από το ισραηλινό παράδειγμα, μπορεί να βρεθούν σύντομα να πωλούν το στρατιωτικό κεφάλαιό τους και να σφυρηλατούν στενότερους δεσμούς με τον πολιτικό τομέα -ίσως ακόμα και με επενδυτές.

Copyright © 2017 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.

Στα αγγλικά: https://www.foreignaffairs.com/articles/israel/2017-04-19/how-israeli-co...

Σύνδεσμοι:
[1] https://www.researchgate.net/publication/258834011_Military_Capital_in_t...
[2] http://www.regeringen.se/artiklar/2017/03/regeringen-ateraktiverar-monst...
[3] https://www.foreignaffairs.com/articles/sweden/2016-04-13/sweden-short-h...
[4] http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2017/03/18/97001-20170318FILWWW00055-e...
[5] http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/File:Table_3...
[6] http://puolustusvoimat.fi/sv/varnplikt
[7] https://ycharts.com/indicators/norway_youth_unemployment_rate_lfs

Μπορείτε να ακολουθείτε το «Foreign Affairs, The Hellenic Edition» στο TWITTER στην διεύθυνση www.twitter.com/foreigngr αλλά και στο FACEBOOK, στην διεύθυνση www.facebook.com/ForeignAffairs.gr και στο linkedin στην διεύθυνση https://www.linkedin.com/company/foreign-affairs-the-hellenic-edition