Γεμίζοντας το κενό στην Λιβύη | Foreign Affairs - Hellenic Edition
Secure Connection

Γεμίζοντας το κενό στην Λιβύη

Η ανάγκη για μια πολιτική, όχι στρατιωτική λύση

Από την πτώση του συνταγματάρχη Muammar Qaddafi το 2011, η Λιβύη υπέφερε από χρόνια αναποτελεσματικής και δυσλειτουργικής διακυβέρνησης. Μια σειρά αδύναμων κυβερνήσεων πέρασε από την Τρίπολη μετά την επανάσταση, καθώς ισχυρές πολιτοφυλακές ανταγωνίζονταν για τον έλεγχο επί του εδάφους. Η χώρα διχάστηκε περαιτέρω το 2014, όταν μια αμφισβητούμενη εκλογική διαδικασία είδε πολιτικούς και συμμαχικές πολιτοφυλακές υποστηριζόμενους από την Ισλαμική Δημοκρατία να καταλαμβάνουν την εξουσία στην δυτική πρωτεύουσα, Τρίπολη, και να αναγκάζουν τη νεοεκλεγμένη Βουλή των Αντιπροσώπων να διαφύγει στα ανατολικά, όπου συμμάχησε με ανατολικές αντι-ισλαμικές δυνάμεις . Παρά την υπό την ηγεσία του ΟΗΕ συμφωνία που εγκατέστησε το 2016 μια Κυβέρνηση Εθνικής Συναίνεσης (Government of National Accord, GNA), οι αντίπαλες παρατάξεις σε ολόκληρη την χώρα συνεχίζουν να πολεμούν η μία την άλλη. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το Ισλαμικό Κράτος (ή ISIS) και άλλες ανταρτικές τζιχαντιστικές ομάδες εκμεταλλεύτηκαν την πολιτική αστάθεια της χώρας, μετατρέποντας αποτελεσματικά την Λιβύη σε ασφαλές καταφύγιο και έδαφος όπου εκθρέφονται εξτρεμιστές.

20072017-1.jpg

Μέλος των ειδικών δυνάμεων του στρατού της Λιβύης κρατά RPG στην διάρκεια συγκρούσεων με ισλαμιστές μαχητές στο τελευταίο προπύργιό τους, στην Βεγγάζη της Λιβύης, στις 6 Ιουλίου 2017. ESAM OMRAN AL-FETORI / REUTERS
--------------------------------------------------------------

Υπάρχουν βέβαια τομείς στους οποίους η χώρα σημείωσε πρόσφατα κάποια πρόοδο: Σημειώθηκε μια ώθηση στην παραγωγή πετρελαίου, μια μείωση των κερδών ορισμένων σκληροπυρηνικών ομάδων και μια αυξανόμενη συναίνεση σχετικά με την ανάγκη αναθεώρησης της -υπό την αιγίδα του ΟΗΕ- Πολιτικής Συμφωνίας της Λιβύης. Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους πρέπει να κάνουν περισσότερα για να μοχλεύσουν τόσο τα «μαστίγια« όσο και τα «καρότα« για να φέρουν τα αντιμαχόμενα κόμματα της Λιβύης και τους περιφερειακούς τους υποστηρικτές στο υπό τον ΟΗΕ διαπραγματευτικό τραπέζι, προκειμένου να επιτύχουν μια πολιτική συμφωνία που να διαρκέσει για μακρό χρόνο. Η αντιτρομοκρατία μπορεί να είναι ο πρωταρχικός Δυτικός στόχος στην Λιβύη, αλλά η επιτυχία της θα εξαρτηθεί τελικά από την σταθερότητα της χώρας.

Η ΑΠΕΙΛΗ ΤΗΣ ΑΣΤΑΘΕΙΑΣ

Με το να κεφαλαιοποιεί στις παραδοσιακά υπέρ του Καντάφι περιοχές, οι οποίες περιθωριοποιήθηκαν μετά την επανάσταση, το ISIS κατάφερε να κερδίσει έδαφος στην Σύρτη στις αρχές του 2015. Αν και οι υποστηριζόμενες από τις ΗΠΑ δυνάμεις της τοπικής πολιτοφυλακής, πιστές στην GNA, κατάφεραν να εκκαθαρίσουν το ISIS από την Σύρτη τον Δεκέμβριο του 2016, η πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση στο Μάντσεστερ από έναν βομβιστή αυτοκτονίας με λιβυκές διασυνδέσεις κατέστησε σαφές ότι η συνεχιζόμενη πολιτική και στρατιωτική σύγκρουση της Λιβύης, σε συνδυασμό με την επίμονα αδύναμη διακυβέρνηση, έχουν καταστήσει την χώρα ευάλωτη στην επέκταση του ISIS. Βραχυπρόθεσμα, οι μαχητές θα συνεχίσουν λάθρα να οικοδομούν υποστήριξη εντός της Λιβύης, ενώ θα πραγματοποιούν επιθέσεις στην Δύση.

Όπως δήλωσε ο διοικητής της AFRICOM, Thomas Waldhauser [1], «η αστάθεια στην Λιβύη και στην Βόρεια Αφρική μπορεί να είναι η πιο σημαντική βραχυπρόθεσμη απειλή για τα συμφέροντα των ΗΠΑ και των συμμάχων στην ήπειρο». Έναντι αυτής της απειλής, δεν θα ήταν σοφό να αντιμετωπίζεται η αστάθεια στην Λιβύη μόνο μέσω του πρίσματος της αντιτρομοκρατίας. Μια τέτοια άποψη συγκαλύπτει την αληθινή ρίζα των προβλημάτων της Λιβύης: Το κενό διακυβέρνησής της, το οποίο έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια.

Ο πολιτικός κατακερματισμός της χώρας επιδείνωσε την ανομία εκεί. Στην δυτική Λιβύη, διάφορες πολιτοφυλακές διατηρούν την ασφάλεια σε διάφορους δήμους και οι πόλεμοι επιρροής είναι επομένως συνηθισμένοι, καθώς ανταγωνίζονται για κυριαρχία [2] σε επικερδή δίκτυα λαθρεμπορίου ανθρώπων και καυσίμων. Η GNA ελέγχει ελάχιστα την πρωτεύουσα, την Τρίπολη, μέσω των πολιτοφυλακών που μόνο ονομαστικά βρίσκονται υπό την εξουσία της. Παρ' όλο που η GNA πέτυχε πρόσφατα να εκδιώξει μια μειοψηφική κυβέρνηση -η οποία περιλάμβανε κάποια απομεινάρια του κυριαρχούμενου από ισλαμιστές κοινοβουλίου που εκλέχτηκε το 2012- από την πρωτεύουσα, τούτο έγινε με αργό ρυθμό και αυτές οι αντίπαλες παρατάξεις εξακολουθούν να αποτελούν απειλή για την Τρίπολη. Εν τω μεταξύ, στο ανατολικό τμήμα της χώρας, ο αρχιστράτηγος Khalifa Haftar, πρώην στρατιωτικός αξιωματούχος του Καντάφι, και ο Εθνικός Λιβυκός Στρατός του (Libyan National Army, LNA) -ένας συνασπισμός αποτελούμενος σε μεγάλο βαθμό από ανατολικές, αντι-ισλαμιστικές πολιτοφυλακές- ευθυγραμμίζονται με την Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία αρνείται να αναγνωρίσει την GNA. Ο LNA διεξήγαγε μάχη εναντίον των ισλαμιστικών ομάδων στην Βεγγάζη, πολιόρκησε άλλες τέτοιες ομάδες στη Ντέρνα και πρόσφατα κατέλαβε μια σημαντική περιοχή στο κέντρο της χώρας κοντά στα κοιτάσματα πετρελαίου της Λιβύης. Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω με την υποστήριξη των διαφόρων πολιτοφυλακών ως πληρεξουσίων. Παρ' όλο που μεγάλοι περιφερειακοί παράγοντες όπως η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, υποστήριξαν ρητά την GNA, έδωσαν σημαντική υλικοτεχνική και στρατιωτική υποστήριξη στον Haftar και τις δυνάμεις του, ενισχύοντας την θέση του ως υπονομευτή της ειρήνης. Η αταξία επιδεινώνεται από την οικονομική κρίση της Λιβύης: Μια τεράστια διαφορά μεταξύ των συναλλαγματικών ισοτιμιών της επίσημης και της μαύρης αγοράς και η έλλειψη ρευστότητας του λιβυκού δηναρίου οδήγησαν σε μια άκρως ασταθή οικονομία, η οποία απλώς υποστηρίζεται από την ακανόνιστη παραγωγή πετρελαίου.

Παρά την καταστροφή και την θλίψη, η Λιβύη έχει γίνει μάρτυρας αρκετών δυνητικά θετικών εξελίξεων τους τελευταίους μήνες. Στις αρχές Μαΐου του 2017, οι υποστηρικτές του Haftar στο Κάιρο και το Αμπού Ντάμπι έφεραν μαζί τον ισχυρό άνδρα από τα ανατολικά με τον πρωθυπουργό της GNA, Fayez al-Sarraj, για πρώτη φορά για πάνω από έναν χρόνο. Παρ' όλο που δεν επετεύχθη επίσημη συμφωνία, η συνάντηση -κατά την οποία ο Haftar φέρεται να δήλωσε ότι επιθυμεί να συμμετάσχει στις εθνικές εκλογές που είχαν προγραμματιστεί για το 2018- αντανακλούσε την αυξανόμενη συναίνεση ότι η σύγκρουση της Λιβύης απαιτεί μια πολιτική παρά μια στρατιωτική λύση. Ορισμένες δυνάμεις υπέρ της GNA στη Misrata, που κάποτε αντιτάχθηκαν απόλυτα εναντίον οποιασδήποτε δέσμευσης με τον Haftar, παραδέχτηκαν επίσης με δυσφορία ότι αναπόφευκτα θα διαδραματίσει κάποιον, αν και απροσδιόριστο, ρόλο σε μια μελλοντική κυβέρνηση της Λιβύης. Επιπλέον, η Αμυντική Ταξιαρχία της Βεγγάζης, μια σκληροπυρηνική ομάδα που συνεργάστηκε με τις δυνάμεις που υποστήριζε η GNA για την καταπολέμηση του Haftar, συμφώνησε [3] τον Ιούνιο να αποστρατευθεί, να διαλυθεί και να ενταχθεί σε μια νόμιμη εθνική ένοπλη δύναμη. Εν τω μεταξύ, οι δυνάμεις πιστές στην GNA έχουν ενισχύσει την εξουσία τους στην Τρίπολη, απωθώντας τις δυνάμεις που τάσσονται κατά της GNA.

Εκτός από αυτές τις βελτιώσεις στην σφαίρα της πολιτικής και της ασφάλειας, η παραγωγή πετρελαίου της χώρας έχει δει μια πρόσφατη άνοδο. Η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου, υπό την ηγεσία του τεχνοκράτη Mustafa Sanallah, κατόρθωσε να αποφύγει να εμπλακεί στην πολιτική διαμάχη της χώρας, διαπραγματευόμενη διευθετήσεις με τοπικούς και διεθνείς φορείς για να ξανανοίξει πετρελαϊκά πεδία [4] και να διευθετήσει διεθνείς επιχειρηματικές διαφορές [5]. Παρά τις συνεχιζόμενες τεχνικές προκλήσεις, η παραγωγή πετρελαίου της Λιβύης έφτασε πρόσφατα [6] το ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, ένα σημαντικό επίτευγμα για την Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου και ένα σημάδι ότι η παραγωγή πετρελαίου της χώρας θα μπορούσε να επιστρέψει στα επίπεδα πριν από την επανάσταση.

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΔΥΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

Το παράθυρο ευκαιρίας για την Δύση ώστε να επωφεληθεί από αυτές τις θετικές εξελίξεις, κλείνει γρήγορα. Οι ξένες διαμάχες, όπως η συνεχιζόμενη διπλωματική αντιδικία στον Περσικό Κόλπο μεταξύ του Κατάρ και ενός μπλοκ χωρών υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, θα μπορούσαν να περιορίσουν την πρόοδο προς την διαπραγμάτευση. Το Κατάρ και το μπλοκ υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας υποστηρίζουν αντιτιθέμενους πληρεξούσιους στην Λιβύη. Μετά την απόφαση του μπλοκ να τερματίσει τις σχέσεις με το Κατάρ, η Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα στα ανατολικά, η οποία κατηγορεί τη Ντόχα ότι χρηματοδότησε εξτρεμιστές ισλαμιστές στην Λιβύη, ακολούθησε αμέσως. Οι υποστηρικτές του Haftar και της ανατολικής κυβέρνησης, δηλαδή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αίγυπτος, ενδέχεται να ενθαρρυνθούν για να αντιμετωπίσουν τα αντιληπτά συμφέροντα του Κατάρ στην Λιβύη, αυξάνοντας την υποστήριξη προς τον Haftar. Ο LNA υποδήλωσε [7] ότι μπορεί να ενθαρρυνθεί να αποστασιοποιηθεί από την συμφιλίωση, δεδομένης της συγκρουσιακής στάσης των προστατών του ως προς το Κατάρ, το οποίο κατηγορήθηκε από το σαουδαραβικό μπλοκ ότι βοήθησε τους τρομοκράτες στην Λιβύη. Από αυτή την άποψη, οι δυνάμεις του Haftar ενδέχεται να μπουν στον πειρασμό να επιτεθούν στην δυτική Λιβύη σε μια προσπάθεια να αποδυναμώσουν την GNA, και μια στρατιωτική απάντηση από τις σκληρές ομάδες κατά του Haftar και από τις στρατιωτικές πολιτοφυλακές που είναι σύμφωνες με την GNA, θα μπορούσε να ξαναρχίσει έναν εμφύλιο πόλεμο πλήρους κλίμακας.

Όσον αφορά το πετρέλαιο, οι αυξήσεις των εσόδων από την αύξηση της παραγωγής θα μπορούσαν είτε να αποδειχθούν ένα μεγάλο όφελος για την χώρα είτε να οδηγήσουν σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό και αστάθεια. Ακόμη και αν η Λιβύη κατορθώσει να συνεχίσει με το σημερινό επίπεδο παραγωγής -στην καλύτερη περίπτωση μια αβέβαιη προοπτική- η χώρα έχει ακόμα να αντιμετωπίσει σοβαρές οικονομικές προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξάντλησης των συναλλαγματικών της διαθεσίμων, της έλλειψης βασικών οικονομικών και χρηματοπιστωτικών υποδομών και μιας μεγάλης μαύρης αγοράς. Οι σημαντικές διακοπές της ηλεκτρικής ενέργειας αυτόν τον μήνα κατέδειξαν τις σοβαρές συνέπειες [8] της αδύναμης υποδομής της Λιβύης.

Είναι καιρός η Δύση να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην προώθηση των διαπραγματεύσεων που διεξάγονται από τον ΟΗΕ για την Λιβύη, αντί να αντιμετωπίζει αποσπασματικά τις απειλές για την ασφάλεια, όπως η τρομοκρατία, ο εξτρεμισμός, το λαθρεμπόριο και η μετανάστευση. Η σημερινή «σταθερή αστάθεια» στην Λιβύη δεν μπορεί να διατηρηθεί, ιδιαίτερα ενόψει των αυξημένων περιφερειακών εντάσεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους θα πρέπει να επωφεληθούν από τον πρόσφατο διορισμό του Ειδικού Απεσταλμένου του ΟΗΕ, Ghassan Salameh, για να προσδώσουν μια αίσθηση επείγοντος στις βραδυπορούσες διαπραγματεύσεις. Πρέπει να υπάρξει μια πολιτική λύση για την επίτευξη σταθερότητας στην χώρα, η οποία αν παραμείνει στην παρούσα κατάστασή της θα οδηγήσει στην συνεχιζόμενη ανάπτυξη του ISIS και, αναπόφευκτα, σε περισσότερες τρομοκρατικές επιθέσεις στην Δύση. Ο προτεινόμενος από την διοίκηση Trump προϋπολογισμός για το 2018 [9] του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ αντικατοπτρίζει την προτεραιότητα της ασφάλειας έναντι της διπλωματίας. Αυτή είναι η λάθος προσέγγιση˙ η στενή εστίαση του Trump στην αποτροπή του ISIS θα είναι αναποτελεσματική στην αντιμετώπιση της υποκείμενης αστάθειας που τροφοδοτεί τρομοκρατικές ομάδες στην Λιβύη και αλλού. Η διοίκηση Trump πρέπει να καταλάβει ότι η σταθερότητα στην Μέση Ανατολή δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τις αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις και την στρατιωτική ισχύ. Εάν δεν υπάρξει λύση στην Λιβύη, η χώρα θα παραμείνει ένα θερμοκήπιο για αντι-Δυτικούς εξτρεμιστές, ένας περιφερειακός εξαγωγέας αστάθειας και ένα αποτυχημένο κράτος.

Copyright © 2017 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.

Στα αγγλικά: https://www.foreignaffairs.com/articles/libya/2017-07-18/filling-vacuum-...

Σύνδεσμοι:
[1] https://www.nytimes.com/2017/03/21/world/africa/libya-isis.html
[2] http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-libya-extremism-and-the-conseq...
[3] https://www.libyaherald.com/2017/06/23/bdb-offers-to-demobilize-and-join...
[4] https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-28/libyan-crude-gushes-i...
[5] https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-19/libya-pumps-most-oil-...
[6] http://www.reuters.com/article/libya-oil-idUSL8N1JR2BT
[7] https://www.libyaobserver.ly/news/dignity-operation-we-are-absolved-abu-...
[8] http://www.middleeasteye.net/news/libya-afflicted-power-outages-amid-dea...
[9] https://www.state.gov/documents/organization/271282.pdf

Μπορείτε να ακολουθείτε το «Foreign Affairs, The Hellenic Edition» στο TWITTER στην διεύθυνση www.twitter.com/foreigngr αλλά και στο FACEBOOK, στην διεύθυνση www.facebook.com/ForeignAffairs.gr και στο linkedin στην διεύθυνση https://www.linkedin.com/company/foreign-affairs-the-hellenic-edition