Κόμματα ισλαμικών αρχών στην Ευρώπη | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Κόμματα ισλαμικών αρχών στην Ευρώπη

Οι κίνδυνοι από το πολιτικό Ισλάμ για την Δύση
Περίληψη: 

Στην Ευρώπη, το Ισλάμ αποτελεί σε εντεινόμενο βαθμό μια υπερεθνοτική ενοποιητική αρχή, η οποία χρησιμεύει στην θεμελίωση μιας αντιλήψεως ταυτότητος μεταξύ του μεταναστευτικού πληθυσμού, ιδίως μεταξύ των μελών της δεύτερης και της τρίτης γενεάς των μεταναστών.

Ο Δρ. ΙΩΑΝΝΗΣ Ε. ΚΩΤΟΥΛΑΣ είναι ιστορικός, συγγραφέας του βιβλίου Μετανάστευση και κυρίαρχη εθνική κουλτούρα: Θρησκεία-πολιτική-πολυπολιτισμικότητα (Παπαζήσης 2011).

Το πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη δεν χαρακτηρίζεται απλώς από την άνοδο ταυτοτικών πολιτικών σχηματισμών κατά της διευρυνόμενης παρουσίας του Ισλάμ, αλλά και από την σταδιακή ανάδυση νέων πολιτικών δυνάμεων εδραζομένων στην ενισχυόμενη ισλαμική θρησκεία. Ο ισλαμικός πληθυσμός της Ευρώπης διευρύνεται, με συνέπεια την αυξανόμενη ορατότητά του στην δημόσια σφαίρα και την ενισχυμένη συμμετοχή του -ενίοτε ως αυτόνομου παράγοντα- στις εκλογικές διαδικασίες των Δυτικών δημοκρατιών.

Το σχετικό ποσοστό του ισλαμικού πληθυσμού έχει αυξηθεί σε ορισμένα κράτη της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Βέλγιο, Ολλανδία, Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Σουηδία), ενώ εκτιμάται ότι το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο τις προσεχείς δεκαετίες λόγω της διαφορικής υπέρτερης γονιμότητας του ισλαμικού στοιχείου. Βάσει των δημογραφικών προβολών και τηρουμένων άλλων μεταβλητών, εκτιμάται ότι το ποσοστό του ισλαμικών αναφορών πληθυσμού θα καταγράψει ιδιαίτερη άνοδο στις ανωτέρω χώρες. Από μακροϊστορικής άποψης η επέκταση του Ισλάμ στην Ευρώπη συνιστά ριζική μεταβολή των μακραίωνων πολιτισμικών αναφορών των κατοίκων του ευρωπαϊκού χώρου.

02012018-1.jpg

Γυναικεία ενδύματα προς πώληση κατά την 34η ετήσια συνάντηση των Γάλλων Μουσουλμάνων, την πολιτιστική και εορταστική εκδήλωση που διοργάνωσε η Ένωση των Ισλαμικών Οργανώσεων της Γαλλίας (Union of Islamic Organizations of France, UOIF) στο Le Bourget, κοντά στο Παρίσι, στις 14 Απριλίου 2017. REUTERS / Philippe Wojazer
-----------------------------------------------------------------------

Στην Ευρώπη τα τελευταία έτη έχει διαμορφωθεί ένα δίκτυο κομμάτων ισλαμικών αρχών. Ορισμένα, μάλιστα, εξ αυτών των κομμάτων αναπτύσσουν την πολιτική τους δραστηριότητα με την στήριξη του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Τούρκου προέδρου Tayyip Erdogan. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Τουρκία παρουσιάζεται ως κράτος το οποίο συντονίζει τους ισλαμικούς πληθυσμούς της Ευρώπης, ασχέτως της προέλευσής τους, εν είδει στρατηγικών μειονοτήτων σε επίπεδο εκλογικής τακτικής και πολιτικής στάσης.

Στο παρόν κείμενο εξετάζονται τα κόμματα ισλαμικών αρχών, τα οποία έχουν προκύψει σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο επίπεδο ως συνέπεια των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών από την ισλαμική περιφέρεια του dar-al-Islam προς την δυτική και κεντρική Ευρώπη. Κατά συνέπεια δεν εξετάζονται τα συναφούς θεματολογίας κόμματα στην Ελλάδα και την Βουλγαρία, όπου υπάρχουν ιστορικοί ισλαμικοί πληθυσμοί ως συνέπεια της οθωμανικής κατάκτησης της Βαλκανικής Χερσονήσου. Τα κόμματα, άλλωστε, τα οποία δρουν στην Ελλάδα και την Βουλγαρία δεν ανήκουν από τυπολογικής απόψεως στα κόμματα ισλαμικών αρχών, αλλά κατά κανόνα σε κόμματα με τουρκικές εθνικιστικές αρχές.

ΚΟΜΜΑΤΑ ΙΣΛΑΜΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΣΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

Η Γαλλία διαθέτει το υψηλότερο ποσοστό ισλαμικού πληθυσμού στον ευρωπαϊκό χώρο. Παρά την απουσία επισήμων στατιστικών δεδομένων εκτιμάται ότι το ποσοστό του ισλαμικού πληθυσμού της Γαλλίας υπερβαίνει πλέον το 10%. Χαρακτηριστικό είναι ότι στην Γαλλία υπάρχουν ήδη τρεις ενεργοί πολιτικοί σχηματισμοί ισλαμικών αξιών. Η δημόσια παρουσία των ισλαμικών κομμάτων της Γαλλίας καθίσταται σταδιακά εντονότερη. Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, το ιδιότυπο εκλογικό σύστημα της Γαλλίας, το οποίο απέτρεψε την επικράτηση του Εθνικού Μετώπου στον δεύτερο γύρο, διασφαλίζει την αντίστοιχη αδυναμία ευόδωσης εκλογικών σκοπών εκ μέρους των ισλαμιστικών κύκλων της χώρας.

Θεμελιώδες αίτημα των κομμάτων ισλαμικών αρχών της Γαλλίας αποτελεί η αναίρεση του εκκοσμικευμένου και αντικληρικαλιστικού θεσμικού πλαισίου, το οποίο καθιερώθηκε το 1905. Το αίτημα αυτό των γαλλικών κομμάτων ισλαμικών αρχών αντιστρατεύεται την λογική του γαλλικού κράτους: Επιζητεί την κατάργηση του νόμου εκκοσμίκευσης του 1905, βάσει του οποίου επιβλήθηκε ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους και η απομάκρυνση των θρησκευτικών αναφορών και συμβολισμών από την δημόσια σφαίρα. Ο νόμος του 1905 αποσκοπούσε στην μείωση της επιρροής της Καθολικής Εκκλησίας. Η μεταβολή των δημογραφικών δεδομένων και η ενίσχυση των ισλαμικών κοινοτήτων διαμόρφωσε ένα νέο πλαίσιο, στο οποίο ένα ισλαμικό –και όχι ένα χριστιανικό- πολιτικό κόμμα διεκδικεί την αναίρεση του εκκοσμικευμένου πλαισίου της γαλλικής κοινωνίας. Η μετάβαση από ένα μεταχριστιανικό πολιτισμικό πλαίσιο του Διαφωτισμού σε ένα αναδυόμενο ισλαμικό πλαίσιο καταδεικνύεται από το ότι το αίτημα για την αναίρεση της εκκοσμικευμένης διάστασης της γαλλικής κοινωνίας δεν πραγματοποιείται προς όφελος της ιστορικής θρησκείας της Γαλλίας –του Χριστιανισμού-, αλλά μιας επείσακτης θρησκείας χωρίς εγνωσμένους ιστορικούς δεσμούς με την κυρίως Γαλλία, του Ισλάμ.