Τι έχει αλλάξει στις ελληνοαλβανικές σχέσεις στην δεκαετία 2009-2019 | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Τι έχει αλλάξει στις ελληνοαλβανικές σχέσεις στην δεκαετία 2009-2019

Το «κλίμα» είναι τελείως διαφορετικό*

Η σχετική ετοιμότητα του Ράμα να ωθήσει θετικώς τις ελληνοαλβανικές σχέσεις είχε αρχίσει να αμφισβητείται από νωρίς. Όπως αναφέρει ο πρέσβυς ε.τ. Αλέξανδρος Μαλλιάς, η πολιτική της Αλβανίας δεν εξαρτάται από πολιτικές ή κομματικές ταυτότητες παρά έχει συνέχεια. Οι δηλώσεις περί νέου κεφαλαίου στις ελληνοαλβανικές σχέσεις δεν έκαναν τίποτα άλλο από το να αντανακλούν τις ελληνικές ψευδαισθήσεις. Τον Ιούνιο του 2014 η Αλβανία φάνηκε να γυρίζει σελίδα στην ιστορία της καθώς της αποδόθηκε το καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας στην ΕΕ. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Ν. Κοτζιάς, θεωρούσε αδιανόητο η Ελλάδα να συναινέσει στην ένταξη της Αλβανίας στην ΕΕ χωρίς να λάβει ανταλλάγματα. Έψεγε, μάλιστα, και τις προηγούμενες κυβερνήσεις για την άνευ όρων είσοδο της Αλβανίας στο ΝΑΤΟ. «Η εξωτερική πολιτική μιας χώρας δεν μπορεί να είναι φιλανθρωπία», έγραφε χαρακτηριστικά.

Το έτος 2015 η Αλβανία όξυνε τις σχέσεις της με την Ελλάδα ιδίως μέσα από δηλώσεις που έρχονταν ως συνέπεια μιας αίσθησης που επικρατούσε στην Αλβανία σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης που την ταλαιπώρησε, έχασε μεγάλο μέρος της ισχύος της. Κύριος εκφραστής της άποψης αυτής είναι ο Έντι Ράμα ο οποίος, θεωρώντας πως ηγείται μια περιφερειακής δύναμης αναφερόταν συχνά στους Έλληνες συνομιλητές του για την «κρίση» που βίωσε η ελληνική οικονομία. Τα απτά αποτελέσματα του κλίματος αυτού στην αλβανική πολιτική ηγεσία εντοπίζονται και στην επίδοση ρηματικής διακοίνωσης του αλβανικού Υπουργείου Εξωτερικών στον Έλληνα πρέσβη στα Τίρανα, όπου του μεταφερόταν η αλβανική όχληση ώστε να τροποποιήσει η Ελλάδα το πρόγραμμα ερευνών της στο Ιόνιο καθώς «παραβίαζε» την αλβανική υφαλοκρηπίδα.

Το θεωρητικώς καλό κλίμα που επικράτησε στις ελληνοαλβανικές σχέσεις μετά την άνοδο του Ράμα στην εξουσία δεν μεταφράστηκε σε μεταβολή των θέσεων των δύο χωρών από τις πάγιες απόψεις τους σε ορισμένα ζητήματα. Σε συνέχεια των προηγούμενων χρόνων, οι δύο χώρες φαίνονταν να έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τις μεταξύ τους διαφορές ή και πολύ περισσότερο για το ποιες είναι αυτές.

Τον Σεπτέμβρη του 2015, στο περιθώριο της Συνόδου της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια, ο Έλληνας πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, συναντήθηκε με τον Αλβανό ομόλογό του, Έντι Ράμα. Το κλίμα της συνάντησης των δύο ηγετών φαινόταν να είναι θετικό, με τον Ράμα να προσκαλεί τον Τσίπρα να επισκεφθεί την Αλβανία. Στην συνάντηση συζητήθηκαν διμερή ζητήματα των χωρών με τον Αλ. Τσίπρα να εκφράζει την υποστήριξη της Ελλάδος για την πλήρη ένταξη της Αλβανίας στην ΕΕ, ζητώντας, όμως, τον σεβασμό και την προστασία της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία.

Από το 2016, το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής και ο επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Ι. Αρμακόλας, υποστήριζαν την επιδίωξη μιας συμφωνίας που θα περιέχει όσο το δυνατόν περισσότερα από τα ανοιχτά ζητήματα των δύο χωρών, ανεξάρτητα από την σημασία τους, καθώς με αυτόν τον τρόπο θα γινόταν με μεγαλύτερη ευκολία αποδεκτή και από τις δύο πλευρές. Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών προσανατολίστηκε και αυτός στο να προτείνει στην Αλβανία μια συμφωνία-πακέτο προς επίλυση όλων των διμερών θεμάτων των χωρών. Η οριοθέτηση της ΑΟΖ ανάμεσα σε Ελλάδα και Αλβανία, η διευθέτηση των περιουσιακών ζητημάτων που υπάρχουν και στις δύο πλευρές, η περισυλλογή των οστών περίπου 11.000 Ελλήνων στρατιωτών οι οποίοι σκοτώθηκαν κατά τον Ελληνο-ιταλικό Πόλεμο και παραμένουν θαμμένοι σε πολλές διαφορετικές τοποθεσίες, καθώς και ο σεβασμός των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας, φαίνονταν να είναι τα κυριότερα θέματα προς επίλυση. Βασική ελληνική επιθυμία ήταν να λυθούν όλα τα ζητήματα πριν ξεκινήσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Αλβανίας με την ΕΕ ώστε να μην τεθεί ο κίνδυνος να μείνουν εκκρεμή κάποια ζητήματα όταν και εφόσον η Αλβανία ενταχθεί στην Ένωση.

Το φθινόπωρο του 2016 στο πλαίσιο του αλβανικού σχεδίου ανάπλασης της Χιμάρας «Himara e Re», σχεδιάστηκαν και συντελέστηκαν 19 κατεδαφίσεις σπιτιών όπου διέμεναν οικογένειες της ελληνικής εθνικής μειονότητας. Στο κάλεσμα του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών να σταματήσει τις κατεδαφίσεις, ο Αλβανός πρωθυπουργός απάντησε πως για όλα τα κτίρια στην Χιμάρα τηρείται η ίδια νομοθεσία, ανεξαρτήτως της φύσης κάθε οικοδομήματος. Η επανεκλογή Ράμα το 2017, διατήρησε τον Ντιτμίρ Μπουσάτι στο αλβανικό Υπουργείο Εξωτερικών και τη δυναμική που φάνηκε να αναπτύσσεται στις σχέσεις του με τον Νίκο Κοτζιά, ακέραιη. Η νέα εντατική προσπάθεια των δύο χωρών να λύσουν τα διμερή τους ζητήματα αποτυπώθηκε στις τακτικές συνομιλίες των υπουργών Εξωτερικών, σε Τίρανα, Κρήτη και Κορυτσά εντός του 2017, και εκ νέου στα Τίρανα τον Μάρτιο του 2018.

Ενώ η θετική δυναμική που αναπτυσσόταν την τελευταία τριετία ανάμεσα στις δύο χώρες, ιδίως μέσα από τις κοινές πρωτοβουλίες των υπουργών Εξωτερικών, διέρρεε ένα κλίμα αισιοδοξίας για την ολοκλήρωση της Συμφωνίας, δύο άσχετα μεταξύ τους περιστατικά ήρθαν να ανακόψουν το momentum αυτό. Η παραίτηση του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών Ν. Κοτζιά, έδρασε επιβραδυντικά ως προς τις εξελίξεις στις συζητήσεις των δυο χωρών. Επίσης, το γεγονός ότι η αλβανική αστυνομία τραυμάτισε θανάσιμα Έλληνα ομογενή ανήμερα της ελληνικής εθνικής εορτής της 28ης Οκτωβρίου στους Βουλιαράτες της Αλβανίας δημιούργησε ένταση και δυσχέρανε την σχέση των δυο χωρών. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρηθεί πως στις 27 Οκτωβρίου, ο Έλληνας αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών δήλωνε χαρακτηριστικά για την συμφωνία με την Αλβανία πως «Η διαπραγμάτευση έχει προχωρήσει πράγματι σημαντικά, απομένουν όμως ακόμη πτυχές που απαιτούν και άλλη δουλειά…».

09072019-2.jpg