Αφήστε τους να τρώνε σκουπίδια | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Αφήστε τους να τρώνε σκουπίδια

Επιχειρήσεις σνακ και αναψυκτικών αναζητούν πολιτική κάλυψη στον αναπτυσσόμενο κόσμο
Περίληψη: 

Καθώς τα ποσοστά της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2 αυξάνονται στις χώρες μεσαίου εισοδήματος, οι πολιτικές και οι κοινωνικές επενδύσεις της βιομηχανίας junk food θα περιπλέξουν, και ίσως και θα αντιστρέψουν, την προθυμία αυτών των κυβερνήσεων να εισαγάγουν αυστηρότερες ρυθμιστικές πολιτικές.

Ο EDUARDO J. GÓMEZ είναι ανώτερος λέκτορας στο Τμήμα Διεθνούς Ανάπτυξης στο King's College του Λονδίνου. Ολοκληρώνει ένα βιβλίο σχετικά με την πολιτική επίδραση της βιομηχανίας πρόχειρου φαγητού (junk food) στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη, οι πωλήσεις πρόχειρου φαγητού (junk food) έχουν μειωθεί δραματικά [1] από τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Οι αναλυτές έχουν αποδώσει την αλλαγή στη μεγαλύτερη συνείδηση περί υγείας, το αυξημένο κόστος εργασίας, τη μειωμένη αγοραστική δύναμη μεταξύ των φτωχών [2], τις νέες προτιμήσεις μεταξύ εκείνων που γεννήθηκαν στη νέα χιλιετηρίδα (millennials) [3] και την άνοδο των επιλογών «fast casual» γευμάτων, μεταξύ άλλων μεταβολών. Από την πλευρά τους, οι εταιρείες αναψυκτικών και σνακ, όπως η Coca-Cola, η PepsiCo και η Nestlé, έχουν στραφεί στις αναδυόμενες αγορές για να εξασφαλίσουν κέρδη. Και κάνουν ό, τι μπορούν για να διατηρήσουν τις νέες αγορές τους ευεπίφορες.

02082019-1.jpg

Άνδρας κουβαλά δοχείο ψύξης καθώς περνά μπροστά από γιγάντια μπουκάλια της Coca Cola σε μια παραλία στο Κανκούν, στο Μεξικό, στις 13 Οκτωβρίου 2015. Edgard Garrido / REUTERS
----------------------------------------------

Οι βιομηχανίες αναψυκτικών και σνακ δεν επενδύουν μόνο σε franchise και μηχανήματα αυτόματης πώλησης σε χώρες όπως το Μεξικό, η Βραζιλία και η Ινδία. Οικοδομούν επίσης πολιτικές και κοινωνικές συμμαχίες που μπορούν να τις βοηθήσουν να εκτρέψουν την πολιτική αντίθεση, να κάμψουν τον δημόσιο έλεγχο, και να αποφύγουν αυστηρούς κανονισμούς για την πώληση των προϊόντων τους.

Εταιρείες όπως η Coca-Cola και η Nestlé συνεργάστηκαν στενά με τους υγειονομικούς λειτουργούς του Μεξικό για την δημιουργία καινοτόμων προγραμμάτων δημόσιας υγείας, με επίκεντρο την αποφυγή της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2. Έχουν επίσης συμβάλει σε πρωτοβουλίες κατά της φτώχειας και [υπέρ της] οικονομικής ανάπτυξης που βοηθούν συγκεκριμένους πολιτικούς να διευρύνουν τις βάσεις πολιτικής στήριξής τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εταιρείες προσέγγισαν απευθείας τις κοινότητες. Η Nestlé κέρδισε την εύνοια των φτωχών στην Βραζιλία προσφέροντας ένα γενναιόδωρο πρόγραμμα απασχόλησης. Η Coca-Cola έχει αναλάβει πρωτοβουλίες κοινοτικού αθλητισμού και υγειονομικής περίθαλψης στο Μεξικό, καθιστώντας τον εαυτό της μέρος της τοπικής κουλτούρας.

Οι συμμαχίες που καλλιεργούν σήμερα οι βιομηχανίες σνακ και αναψυκτικών θα έχουν σοβαρές συνέπειες στην πολιτική στο μέλλον. Οι πολιτικοί που έχουν επωφεληθεί από την γενναιοδωρία των εταιρειών θα πιεστούν σκληρά [αν χρειαστεί] να ενισχύσουν τους κανονισμούς που περιορίζουν την εμπορία και την πώληση προϊόντων πρόχειρου φαγητού (junk food). Και τέτοια όρια είναι κρίσιμα σε μια εποχή όπου η παχυσαρκία και ο διαβήτης τύπου 2 αυξάνονται μεταξύ των παιδιών και των φτωχών σε χώρες όπως το Μεξικό και η Βραζιλία.

ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΝΕΑ ΕΔΑΦΗ

Ακριβώς καθώς η βιομηχανία junk food έχει κάνει μια κάθετη βουτιά στην εκβιομηχανισμένη Δύση, οι πωλήσεις αναψυκτικών και σνακ έχουν αναπτυχθεί σε αναδυόμενες αγορές [5]. Οι πωλήσεις τροφίμων σνακ αυξήθηκαν κατά 92% στις αναπτυσσόμενες χώρες το 2002, ενώ οι πωλήσεις αναψυκτικών πρόσφατα τετραπλασιάστηκαν [6].

Υπάρχουν πολλά που προσελκύουν τις μεγάλες επιχειρήσεις junk food σε αυτές τις αναδυόμενες αγορές. Οι καταναλωτές της μεσαίας τάξης [7] αυξάνονται, και σε πολλές περιπτώσεις ακόμη και οι φτωχοί έχουν περισσότερα να ξοδέψουν χάρη σε προγράμματα κατά της φτώχειας. Το Διαδίκτυο έχει αυξήσει την αναγνωρισιμότητα των παγκόσμιων μαρκών, επιτρέποντας στις ξένες εταιρείες να αποκτούν γρήγορα και εύκολα μερίδιο αγοράς. Οι εταιρείες σνακ και αναψυκτικών έχουν επωφεληθεί από αυτές τις τάσεις για να ανοίξουν franchise, να πουλήσουν μηχανές πώλησης [8], και να διαφημίσουν επιθετικά τα προϊόντα τους.

Επίσης φαίνεται ότι έχουν αποφασίσει να κάνουν ό, τι μπορούν για να προλάβουν το είδος της ρυθμιστικής και πολιτιστικής αντίδρασης που παρεμπόδιζε τις επιδόσεις τους στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για τον σκοπό αυτό, επιδιώκουν να διαμορφώσουν το πολιτικό και κοινωνικό τοπίο προς όφελός τους.

Το Μεξικό έχει γίνει ένα ιδιαίτερα σημαντικό έδαφος για αυτόν τον νέο τρόπο λειτουργίας. Εκεί, η Coca-Cola δημιούργησε ένα ισχυρό δίκτυο υποστηρικτών στο εσωτερικό της κυβέρνησης, που κυμαίνεται από προέδρους έως ανώτερους υπαλλήλους υγειονομικής περίθαλψης. Η PepsiCo το πήγε τόσο μακριά το 2007 που συνεργάστηκε με την Γενική Γραμματεία Δημόσιας Εκπαίδευσης της χώρας για να δημιουργήσει ένα σχολικό πρόγραμμα άσκησης, το Vive Saludable Escuela, το οποίο προσέδωσε πολιτική εύνοια στην PepsiCo και λάμπρυνε την δημόσια εικόνα της. Και η Nestlé δεσμεύτηκε στην υποστήριξη του πρώην προέδρου Enrique Peña Nieto παρέχοντας προσυσκευασμένα μπισκότα για το πρόγραμμα της κυβέρνησής του κατά της πείνας.

Η βιομηχανία junk food έχει επενδύσει όχι μόνο στην πολιτική του Μεξικό αλλά και στην κοινωνία του, με στόχο την αντιμετώπιση της δημόσιας κριτικής και της προώθησης των πωλήσεων. Η Coca-Cola έχει υποστηρίξει αθλητικές εκδηλώσεις και έχει προσχωρήσει μαζί με άλλες εταιρείες στην παροχή προσοδοφόρων επιχορηγήσεων σε ακαδημαϊκούς ερευνητές και μη κυβερνητικούς οργανισμούς. Μέσω της Μεξικανικής Ομοσπονδίας Διαβήτη, ενός μη κυβερνητικού οργανισμού, η εταιρία αναψυκτικών έχει οργανώσει διακεκριμένες παρουσιάσεις στις οποίες οι επιστήμονες τονίζουν την σημασία της σωματικής άσκησης έναντι της βελτίωσης της διατροφής. Σε μια εποχή που το Μεξικό μάχεται ένα μεγάλο πρόβλημα παχυσαρκίας, καθώς τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξήθηκαν [9] από 10% σε 35% από το 1980 έως το 2012, η βιομηχανία junk food έχει ένα στοίχημα στην κοινή γνώμη σε θέματα διατροφής και υγείας.