Μπορεί η Αμερική να προστατεύσει τους συμμάχους της; | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Μπορεί η Αμερική να προστατεύσει τους συμμάχους της;

Πώς να κάνει την αποτροπή να λειτουργήσει*
Περίληψη: 

Η Κίνα είναι μια αναδυόμενη δύναμη που αρχίζει να αμφισβητεί την οικονομική και τεχνολογική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών, και η Ρωσία υπό τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει όλο και περισσότερο αφιερωθεί στην υπονόμευση της υπό την ηγεσία των ΗΠΑ τάξης.

Ο MICHAEL O’HANLON είναι ανώτερος συνεργάτης και διευθυντής Ερευνών στο Πρόγραμμα Εξωτερικής Πολιτικής του Ινστιτούτου Brookings και ο συγγραφέας του βιβλίου με τίτλο The Senkaku Paradox: Risking Great Power War Over Small Stakes [1] (Brookings Institution Press, 2019), από το οποίο αυτό το δοκίμιο αποτελεί προσαρμογή.

Από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η στρατηγική σκέψη των ΗΠΑ κυριαρχείται από το δόγμα της αποτροπής (deterrence) [2]. Στην απλούστερη μορφή της, η αποτροπή αναφέρεται στην ικανότητα ενός κράτους να χρησιμοποιεί απειλές για να πείσει ένα άλλο ότι το κόστος κάποιας δράσης -για παράδειγμα, η εισβολή ενός από τους γείτονές του- θα αντισταθμίσει τα οφέλη. Αυτή ήταν η λογική πίσω από την ψυχροπολεμική έννοια της αμοιβαίας ασφαλούς καταστροφής (mutual assured destruction) [3]: Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Σοβιετική Ένωση χρησιμοποιούσαν πυρηνικά όπλα, ο άλλος θα ανταποκρινόταν με τα δικά του πυρηνικά χτυπήματα, με αποτέλεσμα την ολική καταστροφή και των δύο. Κάνοντας το κόστος του πολέμου ανεπίδεκτα υψηλό, και οι δύο πλευρές ήλπιζαν να διατηρήσουν την ειρήνη.

07122020-1.jpg

Πολωνοί στρατιώτες (δεξιά) περπατούν με Αμερικανούς στρατιώτες κατά την διάρκεια άσκησης του ΝΑΤΟ κοντά στο Τορούν της Πολωνίας, στις 7 Ιουνίου 2016. REUTERS/Kacper Pempel
--------------------------------------------------------

Ωστόσο, για την Ουάσινγκτον, η αποτροπή δεν ήταν ποτέ μόνο η προστασία του εδάφους των ΗΠΑ. Καθώς δημιούργησε το μεταπολεμικό σύστημα συμμαχιών που σήμερα αποτελεί ένα ουσιαστικό τμήμα της παγκόσμιας τάξης, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέπτυξαν μια στρατηγική «εκτεταμένης αποτροπής». Σύμφωνα με αυτή την στρατηγική, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χρησιμοποιήσουν την στρατιωτική τους ισχύ, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού τους οπλοστασίου, για να υπερασπιστούν τους συμβατικούς συμμάχους τους [4] -την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και τα κράτη του ΝΑΤΟ. Το ζήτημα δεν ήταν μόνο [η αποτροπή] να αποθαρρύνει τον σοβιετικό τυχοδιωκτισμό στην Ασία και την Ευρώπη, αλλά και να καθησυχάσει τους συμμάχους των ΗΠΑ. Εάν η Γερμανία και η Ιαπωνία (για να πάρουμε μόνο δύο παραδείγματα) γνωρίζουν ότι η Ουάσιγκτον θα εγγυηθεί την ασφάλειά τους, δεν θα χρειαστεί να αναλάβουν δράσεις -όπως η κατασκευή πυρηνικής βόμβας- που θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν το διεθνές σύστημα.

Σήμερα, η σοβιετική απειλή έχει εξαφανιστεί, αλλά η στρατηγική της εκτεταμένης αποτροπής παραμένει κεντρική στην παγκόσμια ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί, τουλάχιστον στα χαρτιά, να είναι δεσμευμένη να χρησιμοποιήσει στρατιωτική (και, αν χρειαστεί, ακόμη και πυρηνική) βία για να προστατέψει τους συμμάχους της από την επιθετικότητα των αντιπάλων. Η τοποθέτηση των στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ στο εξωτερικό προσδίδει πρόσθετη αξιοπιστία στην δέσμευση αυτή, καθώς οποιαδήποτε επίθεση σε έναν σημαντικό σύμμαχο θα μπορούσε να προκαλέσει θύματα των ΗΠΑ, διασφαλίζοντας παράλληλα μια στρατιωτική αντίδραση των ΗΠΑ. Σήμερα, οι δύο κύριοι γεωπολιτικοί αντίπαλοι της Ουάσινγκτον είναι η Κίνα και η Ρωσία. Η Κίνα είναι μια αναδυόμενη δύναμη [5] που αρχίζει να αμφισβητεί την οικονομική και τεχνολογική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών, και η Ρωσία υπό τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει όλο και περισσότερο αφιερωθεί στην υπονόμευση [6] της υπό την ηγεσία των ΗΠΑ τάξης. Αναγνωρίζοντας την απειλή που θέτουν το Πεκίνο και η Μόσχα, κορυφαίοι αξιωματούχοι της άμυνας σε αμφότερες τις διοικήσεις του Ομπάμα και του Trump τόνισαν την ανάγκη η Ουάσινγκτον να διατηρήσει και να ενισχύσει τις παραδοσιακές αποτρεπτικές στρατηγικές της.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν αυτές οι στρατηγικές μπορούν αξιόπιστα να αποτρέψουν τα είδη επιθετικότητας που οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν στον εικοστό πρώτο αιώνα. Η Κίνα και η Ρωσία δεν είναι υπερδυνάμεις σοβιετικού τύπου με όνειρα παγκόσμιας κυριαρχίας˙ είναι ρεβιζιονιστικές δυνάμεις που θέλουν να αμφισβητήσουν και να αλλάξουν πτυχές της υπό την ηγεσία των ΗΠΑ παγκόσμιας τάξης. Υπάρχουν ελάχιστες πιθανότητες η Κίνα, για παράδειγμα, να βοηθήσει την Βόρεια Κορέα να προσπαθήσει να εισβάλει και να κατακτήσει τη Νότια Κορέα, όπως έκανε στον πόλεμο της Κορέας. Είναι πιο πιθανό να συμμετάσχει σε μικρότερες δοκιμές της αμερικανικής αποφασιστικότητας, όπως να καταλάβει από την Ιαπωνία ένα από τα αμφισβητούμενα (και ακατοίκητα) νησιά στην Ανατολική Κίνα, γνωστά ως Diaoyu στην Κίνα και Senkaku στην Ιαπωνία. Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δεσμευτεί επισήμως να υπερασπιστούν αυτά τα νησιά, η Κίνα ενδέχεται να υποψιάζεται ότι δεν θέλουν να ρισκάρουν έναν πόλεμο μεγάλων δυνάμεων για κάτι που στην πραγματικότητα είναι άχρηστοι βράχοι. Ωστόσο, εάν η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να υποσχεθεί αξιόπιστα ότι θα προβεί σε αντίποινα, η εκτεταμένη αποτροπή θα έχει ήδη αποτύχει -και θα μπορούσαν να ακολουθήσουν πολύ μεγαλύτερες συνέπειες από την απώλεια ενός από τα νησιά Diaoyu/Senkaku.

Οι αμφιβολίες για την αξιοπιστία των ΗΠΑ έχουν αυξηθεί από τότε που εξελέγη ο πρόεδρος Donald Trump [7] το 2016. Ο Trump αμφισβήτησε ανοιχτά την αξία των συμμαχιών των ΗΠΑ και υποτίμησε βασικούς συμμάχους των ΗΠΑ. Κατά καιρούς, αμφισβήτησε άμεσα την λογική της εκτεταμένης αποτροπής: Τον Ιούλιο του 2018, εξέφρασε την αμηχανία του για το ότι η υποχρέωση των Ηνωμένων Πολιτειών να υπερασπίσουν το Μαυροβούνιο, ένα μέλος του ΝΑΤΟ, θα μπορούσε να οδηγήσει στον τρίτο παγκόσμιο πόλεμο. Εκτός από το να ενθαρρύνει τους αντιπάλους των ΗΠΑ, αυτή η ρητορική διατρέχει τον κίνδυνο υπονόμευσης της ικανότητας της Ουάσινγκτον να διαβεβαιώνει τους συμμάχους της. Και όσο περισσότερο αυτοί οι σύμμαχοι αμφισβητούν την προθυμία των Ηνωμένων Πολιτειών να τους προστατεύσουν, τόσο περισσότερο θα ασκούν πίεση για την ασφάλειά τους, ενδεχομένως οδηγώντας σε πυρηνική διάδοση και σε αυξημένο κίνδυνο προληπτικού ή προβλεπτικού πολέμου, μεταξύ άλλων συνεπειών.