![](/sites/default/themes/sitetheme/images/icons/fa-secure-icon.png)
Η σωτηρία του ευρώ σημαίνει χειρότερα προβλήματα στην ΕΕ
Οι αγορές παραπαίουν, επειδή οι ηγέτες της Ευρώπης έχουν λάβει απλώς ημίμετρα για την επίλυση της κρίσης. Όταν οι Βρυξέλλες, το Παρίσι και το Βερολίνο συνειδητοποιήσουν το θεμελιώδες ελάττωμα που υπάρχει στην τρέχουσα προσέγγισή τους – δηλαδή, το έλλειμμα πραγματικής πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης σε όλη την ευρωζώνη – τότε θα φανεί ένα τέλος στο δράμα.
Η VIVIEN A. SCHMIDT είναι καθηγήτρια Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης στην έδρα Jean Monnet και διευθύντρια του Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Είναι συγγραφέας του βιβλίου Democracy in Europe.
- previous-disabled
- Page 1of 3
- next
Η ΕΕ έχει προσπαθήσει κατ' επανάληψη, και απέτυχε επανειλημμένα, να ηρεμήσει τις αγορές. Αυτό δεν συνέβη γιατί της λείπουν πρόσφορες λύσεις. Ιδού τρεις: να καταστεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ένας «δανειστής εσχάτης καταφυγής», να υπάρξει μεγάλη διασπορά των βαρών μέσω της συγκέντρωση των χρεών της ευρωζώνης σε εκδόσεις ευρωομολόγων ή μαζική αύξηση των πόρων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) ώστε να αρχίσει στα σοβαρά η διάσωση των αδύναμων οικονομιών.
Οποιαδήποτε από αυτές τις λύσεις θα μπορούσε να επαναφέρει την εμπιστοσύνη και θα οδηγήσει σε σταθερότητα, αλλά η καθεμιά είναι ευκολότερο να διατυπωθεί παρά να πραγματοποιηθεί. Η πρώτη και αναμφισβήτητα καλύτερη λύση – δια της οποίας η ΕΚΤ απλώς αγοράζει το χρέος χωρίς να θέτει όρια από την Ιταλία ή οποιοδήποτε άλλο κράτος - μέλος που έχει πρόβλημα - είναι νομικά αμφισβητήσιμη δυνάμει της συνθήκης ΕΕ. Επιπλέον, το Βερολίνο απορρίπτει την ιδέα, υπογραμμίζοντας τους περιορισμούς της εντολής της τράπεζας, και λέει ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει πληθωρισμό. Η δημιουργία ευρωομολόγων είναι μια πολιτική καταδικασμένη από τη γέννησή της για τις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες είναι δύσπιστες απέναντι στους σπάταλους και επιρρεπείς σε κρίσεις εταίρους τους στο νότο. Και οι ηγέτες της ευρωζώνης έχουν ήδη προσπαθήσει - ανεπιτυχώς -να δημιουργήσουν ένα μεγαλύτερο EFSF χρησιμοποιώντας τον φθηνότερο τρόπο, ζητώντας από τις χώρες BRIC να εισέλθουν σε αυτό.
Με απλά λόγια, οι αγορές είναι παραπαίουν, επειδή οι χώρες της ευρωζώνης έχουν αποτύχει να προχωρήσει πέρα από ημίμετρα για την επίλυση της κρίσης. Όσο περισσότερο καθυστερούν τη λήψη κάθε μία από τις τρεις πιθανές λύσεις, τόσο πιο κοντά στο χείλος της καταστροφής τους ωθούν οι αγορές . Αλλά εδώ είναι το πρόβλημα: αν η ευρωζώνη επιβιώσει, οι συνέπειες μπορεί να είναι εξίσου καταστροφικές. Η λιτότητα θα είναι τροχοπέδη για την ανάπτυξη στο κέντρο και στα βόρεια της Ευρώπης, και για την ανταγωνιστικότητα στο νότο. Προσθέστε σε αυτό την αύξηση της ανεργίας, των ανισοτήτων και της φτώχειας, και η ήπειρος έχει προετοιμάσει μια συνταγή για την αύξηση της κοινωνικής αναταραχής και την πόλωση στα πολιτικά άκρα. Μέχρι να συνειδητοποιήσουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες ποιο είναι το θεμελιώδες ελάττωμα στην τρέχουσα προσέγγισή τους – η έλλειψη πραγματικής πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης – δεν θα φανεί ένα τέλος στην κρίση.
Πρώτον, ας θεωρηθεί ότι το ευρώ καταρρέει. Η Ευρώπη θα υποστεί μια μεγάλη και οδυνηρή μεταμόρφωση. Πώς ακριβώς θα συμβεί παραμένει αβέβαιο, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα ήταν άσχημη. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τα spreads επί του ιταλικού ή του ισπανικού χρέους προσθέτοντας άμεσα άλλο ένα δέκα τοις εκατό. Κάποια θα χρεοκοπήσει, και πιθανώς και η άλλη. Η Γαλλία σίγουρα θα ακολουθήσει, λόγω της έκθεσης των τραπεζών της στο ιταλικό χρέος, και μετά ακόμη και η Γερμανία. Η ΕΕ παρ 'όλα αυτά θα επιβιώσει, μαζί με την ενιαία αγορά. Αλλά σε αυτό το σημείο η βεβαιότητα τελειώνει.
Ένα από τα δύο σενάρια της μετα-ευρώ εποχής θα μπορούσε να προκύψει. Σύμφωνα με το πρώτο, μια μικρή ομάδα χωρών της Βόρειας Ευρώπης μαζεύονται γύρω από τη Γερμανία για να δημιουργήσουν ένα νέο νόμισμα εκτός της ευρωζώνης, και, αναμφισβήτητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρόβλημα είναι ότι το νέο νόμισμα θα ανεβάσει στα ύψη στην αξία του μέσα σε μια μέρα, διότι, χωρίς την αποδυνάμωση από τις λιγότερο ανταγωνιστικές χώρες του νότου, θα γίνει πάρα πολύ ισχυρό για να διατηρήσει τις μεγάλες εξαγωγικού προσανατολισμού οικονομίες.
Στο δεύτερο σενάριο, οι χώρες του ευρωπαϊκού νότου φεύγουν από την ευρωζώνη με αντάλλαγμα ένα σύγχρονο Σχέδιο Μάρσαλ που χρηματοδοτείται από, ας πούμε, τα πιο πλούσια μέλη της ευρωζώνης μέσω του EFSF. Το καλό είναι ότι θα ανακτήσουν την ανταγωνιστικότητά τους μέσω της υποτίμησης των νομισμάτων τους, και όχι μέσω της μείωσης των μισθών και των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Το κακό είναι ότι θα πρέπει να επιστρέψουν στα εθνικά νομίσματα, με σχεδόν μηδενική ρευστότητα, με πληθωρισμό λόγω των υψηλότερων τιμών των εισαγόμενων προϊόντων καθώς και, πιθανότατα, με ένα ερειπωμένο τραπεζικό σύστημα.
Κατά συνέπεια, καμία χώρα δεν προτίθεται στα σοβαρά να φύγει από την ΕΕ, μολονότι η παραμονή σε αυτήν δεν είναι πια δημοφιλής. Σύμφωνα με την θετικότερη εκτίμηση, την τελευταία στιγμή και με μεγάλο κόστος, το ευρώ πιθανότατα θα σωθεί. Η ΕΚΤ θα αποφασίσει τελικά ότι, λόγω της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της ευρωζώνης και, μάλιστα, επειδή η ίδια η ύπαρξη του ενιαίου νομίσματος βρίσκεται σε κίνδυνο, μπορεί να αγοράσει χρέος κράτος-μέλος χωρίς όρια και να εξακολουθεί να παραμένει σύμφωνη με τους όρους της Συνθήκης. Ταυτόχρονα, τα κράτη-μέλη θα αυξήσουν σημαντικά την οικονομική «δύναμη πυρός» του EFSF, με περαιτέρω στήριξη από το ΔΝΤ, ενισχυόμενες επίσης από τα χρήματα των χωρών BRIC.
Αλλά ακόμη και αν η Ευρώπη σώσει το κοινό νόμισμά της, δεν θα λύσει τα μεγαλύτερα προβλήματα της ηπείρου. Πίσω από κρίση χρέους της Ευρώπης κρύβεται τόσο μια κρίση ρυθμών ανάπτυξης όσο και μια κρίση ανταγωνιστικότητας. Το πρώτο είναι αποτέλεσμα των πολιτικών λιτότητας που οι ηγέτες της ΕΕ υπέγραψαν τον περασμένο Μάιο, σε αντάλλαγμα για τη συμφωνία της Γερμανίας να διασώσει την Ελλάδα και να καθιερώσει τον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης. Η ριζική μείωση του ελλείμματος και η δημοσιονομική εξυγίανση ήταν η απάντηση. Ωστόσο, αντί να ηρεμήσει τις αγορές και να επανεκκινήσει την ανάπτυξη, έχει δημιουργήσει μια οικονομική επιβράδυνση σε όλη την Ευρώπη, η οποία είναι πλέον πιθανό να οδηγεί προς μια διπλή ύφεση και σε ακόμα λιγότερη εμπιστοσύνη της αγοράς.
- previous-disabled
- Page 1of 3
- next