Οι πόλεμοι μέσα στο Ισλάμ δεν έχουν τελειώσει | Foreign Affairs - Hellenic Edition
Secure Connection

Οι πόλεμοι μέσα στο Ισλάμ δεν έχουν τελειώσει

Αλλά έχει τελειώσει η εποχή μετά την 11η Σεπτεμβρίου —και η Αμερική πρέπει να προσαρμοστεί

Η Ουάσιγκτον έδωσε μεγαλύτερη προσοχή όταν, τον Οκτώβριο του 2000, στελέχη της Αλ Κάιντα χρησιμοποίησαν μια παγιδευμένη βάρκα για να επιτεθούν και παραλίγο να βυθίσουν ένα αμερικανικό αντιτορπιλικό που ήταν ελλιμενισμένο στην Υεμένη. Μέχρι εκείνη την στιγμή, η Αλ Κάιντα είχε ήδη σημειώσει πρόοδο στην «επιχείρηση των αεροπλάνων» της, η οποία είχε ως στόχο να μετατρέψει τα αεροσκάφη σε κατευθυνόμενους πυραύλους και να τα εξαπολύσει εναντίον αμερικανικών στόχων υψηλού προφίλ.

Η Ουάσιγκτον δεν είχε κάνει τίποτα συγκεκριμένο για να προκαλέσει αυτές τις επιθέσεις. Η Αλ Κάιντα επέλεξε σκόπιμα να μεταφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες τους πολέμους της μέσα στο Ισλάμ για τους δικούς της λόγους. Πέρα από την επιφανειακή αυταπάτη ότι οι αυταρχικοί ηγεμόνες του μουσουλμανικού κόσμου θα συντρίβονταν εάν οι πληγωμένες Ηνωμένες Πολιτείες υποχωρούσαν, το βαθύτερο κίνητρο του Μπιν Λάντεν ήταν η επιθυμία να εξυψώσει τον εαυτό του και την ομάδα του σε κοσμοϊστορικά πρόσωπα. Μέσω της σύγχρονης εκδοχής της «προπαγάνδας του κατορθώματος», φαντάζονταν τους εαυτούς τους ως παγκόσμιους τιτάνες που πηγαίνουν κατά μέτωπον με την άπιστη υπερδύναμη. Αργότερα, η επίσημη ρητορική των ΗΠΑ που αντιμετώπιζε τον Μπιν Λάντεν ως μια προσωπικότητα ισοδύναμη με τον Αδόλφο Χίτλερ και τον Ιωσήφ Στάλιν, συμμετείχε έτσι στην εξαιρετικά διογκωμένη εικόνα του εαυτού του και της Αλ Κάιντα.

Ανήσυχο για την αντιαμερικανική δραστηριότητα του Μπιν Λάντεν, το κυβερνητικό συμβούλιο των Ταλιμπάν απαγόρευσε στην Αλ Κάιντα να διεξάγει ξένες επιθέσεις από το Αφγανιστάν. Ο Μπιν Λάντεν το αγνόησε, εφησυχάζοντας ότι δεν θα γινόταν τίποτα και γνωρίζοντας ότι η Αλ Κάιντα επρόκειτο να βοηθήσει στην δολοφονία του πιο τρομερού εχθρού των Ταλιμπάν, του Αφγανο-Τατζίκου ηγέτη, Ahmad Shah Massoud. Οι πράκτορες της Αλ Κάιντα τον δολοφόνησαν δύο ημέρες πριν από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.

Το περιβάλλον ασφαλείας των ΗΠΑ ήταν ανεκτικό τότε. Πράκτορες μπορούσαν να οργανωθούν και να εκπαιδευθούν εντός των Ηνωμένων Πολιτειών. Ένας από αυτούς, ένας Γάλλος πολίτης από μαροκινή οικογένεια, συμπεριφέρθηκε τόσο ανόητα ενώ εκπαιδευόταν σε μια σχολή αεροσκαφών στη Μινεσότα που συνελήφθη τον Αύγουστο του 2001. Όμως εκτός από το γραφείο του FBI στη Μινεάπολη, λίγες Αρχές των ΗΠΑ εκτίμησαν την σημασία του στοιχείου πληροφοριών που έφτασε στα γραφεία τους την επόμενη εβδομάδα, με την ένδειξη «Ισλαμικός εξτρεμιστής μαθαίνει να πετάει».

ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΤΟΥΣ

Ο Μπιν Λάντεν και οι Ταλιμπάν υποτίμησαν ριζικά την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ να καταστρέψουν όσους είχαν σχεδιάσει τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Η επέμβαση των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν σκόρπισε την Αλ Κάιντα. Μέχρι το 2003, η ομάδα διασπάστηκε και βρισκόταν σε φυγή. Στο Πακιστάν βρήκαν κάποια κάλυψη, για λίγο. Το Πακιστάν στέγαζε άλλες βίαιες ισλαμιστικές ομάδες, επικεντρωμένες κατά της Ινδίας.

Αλλά η Ουάσιγκτον ξεκίνησε μια περιττή και καταστροφικά κακοδιαχειρισμένη εισβολή στο Ιράκ, δίνοντας τόσο στην Αλ Κάιντα όσο και στους υποστηριζόμενους από το Ιράν εξτρεμιστές νέες βάσεις για επιχειρήσεις. Οι υπερβολές των Ηνωμένων Πολιτειών στον παγκόσμιο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», κυρίως στην φρικτή κακομεταχείριση των κρατουμένων, ήταν άλλο ένα θεϊκό δώρο για την προπαγάνδα της Αλ Κάιντα.

Παρά αυτές τις τεράστιες γκάφες, οι πιο σημαντικές γραμμές της αντιτρομοκρατικής δράσης των ΗΠΑ συνεχίστηκαν: χωρίς λάμψη, επίμονη, και παραγωγική. Αν και ελάχιστα παρατηρήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Σαουδική Αραβία διεξήγαγε με επιτυχία τον εσωτερικό της πόλεμο ενάντια στους αντάρτες της, έχοντας εκατοντάδες απώλειες. Μετά το 2006, η Αλ Κάιντα ήταν μια φθίνουσα δύναμη και οι συνθήκες στο Ιράκ σταθεροποιήθηκαν το 2007–8. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους κυνήγησαν ό,τι είχε απομείνει από την αρχική οργάνωση της Αλ Κάιντα. Ο κύριος συνωμότης πίσω από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο Khalid Sheik Mohammed, συνελήφθη στο Πακιστάν τον Μάρτιο του 2003. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εντόπισαν τελικά τον Μπιν Λάντεν στο πακιστανικό κρησφύγετό του και τον σκότωσαν σε μια καλά εκτελεσμένη επιδρομή τον Μάιο του 2011. Αν και πολλοί Αμερικανοί πιστεύουν ότι ο Μπιν Λάντεν είχε βρει καταφύγιο από τους Πακιστανούς, τα έγγραφα που κατάσχεσαν οι αμερικανικές δυνάμεις κατά την διάρκεια της επιδρομής υποδηλώνουν ότι αυτό δεν ήταν αλήθεια.

Μετά από χρόνια δοκιμών και σφαλμάτων, οι Αμερικανοί άρχισαν σιγά-σιγά να μαθαίνουν το πώς θα μπορούσαν, ως ξένοι που ήταν, να βοηθήσουν τους Μουσουλμάνους που επιθυμούσαν να περιθωριοποιήσουν και να περιορίσουν τους εξτρεμιστές στις κοινότητές τους. Από στρατιωτικής πλευράς, αυτό συνήθως αφορούσε σχετικά μικρό αριθμό Αμερικανών που αξιοποίησαν μοναδικά στοιχεία, όπως τεχνικές πληροφορίες, αεροπορικές μεταφορές, υποστήριξη υλικοτεχνικής υποστήριξης, ιατρική βοήθεια, και χτυπήματα ακριβείας. Η πολιτική πλευρά τέτοιων προσπαθειών δεν έλαβε ποτέ τόση προσοχή ή επένδυση, αλλά συνήθως υπήρχαν λίγοι Αμερικανοί και Ευρωπαίοι που κατανοούσαν τις τοπικές συνθήκες και μερικές φορές μπορούσαν να παίξουν έναν εποικοδομητικό ρόλο.

Ωστόσο, η βασική πρόκληση της προσαρμογής των κοινωνιών με μουσουλμανική πλειοψηφία στον σύγχρονο κόσμο είχε μόνο αναβληθεί, δεν είχε επιλυθεί. Δεν είχαν βρει μια βιώσιμη ισορροπία μεταξύ των συνηθειών της απολυταρχίας, της λαϊκής όρεξης για μια πιο δίκαιη κοινωνία, και των αναγκών των νεαρών, φτωχών, και αμόρφωτων πληθυσμών τους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν ακόμη ασχοληθεί πραγματικά με αυτά τα βασικά ζητήματα. Για παράδειγμα, στο Αφγανιστάν υπήρχε κάποια βοήθεια, η καλύτερη από την οποία συχνά προερχόταν μέσω της Παγκόσμιας Τράπεζας και άλλων μη-αμερικανικών κυβερνητικών καναλιών. Μετρούμενη από την εκπαίδευση, τον εξηλεκτρισμό, και την δημόσια υγεία, η ανθρώπινη ανάπτυξη προχωρούσε γρήγορα.