Αξιολογώντας την εξωτερική πολιτική του Μπαράκ Ομπάμα | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Αξιολογώντας την εξωτερική πολιτική του Μπαράκ Ομπάμα

Ένας προοδευτικός πραγματιστής προσπαθεί να αλλάξει την ιστορία

Αναμφισβήτητα τα πιο δύσκολα βήματα για να αποτραπεί μια καταστροφή (όπως η ψήφιση του Προγράμματος Ανακούφισης Προβληματικών Στοιχείων Ενεργητικού και οι ενέργειες για να καταστεί δυνατή η διάσωση των βασικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων) έγιναν κατά τη λήξη της θητείας του Τζορτζ Μπους. Αλλά ο Ομπάμα έπρεπε να καθορίσει το ποιοι θεσμοί θα διασωθούν και να πάρει επιπλέον μέτρα για να σταματήσει την ελεύθερη πτώση της οικονομίας και να τονώσει την ανάπτυξη. Αυτό είχε σοβαρές συνέπειες στην εξωτερική πολιτική του Ομπάμα, κάνοντας απαραίτητη τη γρήγορη συλλογική δράση μαζί με άλλες ισχυρές οικονομίες. Η κυβέρνηση συνεργάστηκε με χώρες τόσο εντός όσο και πέρα από το παραδοσιακό κλαμπ των μεγάλων δυνάμεων G-8, στρεφόμενη προς το μεγαλύτερο αλλά ακόμα νεοσύστατο G-20, στο οποίο εκπροσωπούνται όλες οι αναδυόμενες οικονομικές δυνάμεις.

Τελικά, ο κίνδυνος κάθε χώρα να ενεργήσει για την προστασία της δικής της οικονομία της εις βάρος των άλλων, αποφεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό, επιδεικνύοντας ένα εκπληκτικό βαθμό συνεργατικής κοινής λογικής σχετικά με κοινά συμφέροντα. Όμως, ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών στην πρόκληση της κρίσης μέσω της εκλαΐκευσης των αμφίβολων χρηματοοικονομικών «εργαλείων» αμαύρωσε σοβαρά το αμερικανικό μοντέλο ελεύθερης αγοράς, μειωμένων ελλειμμάτων και απελευθερωμένου εμπορίου. Ένας πρόεδρος λιγότερο ανοιχτός στην ανακούφιση της διεθνούς κοινότητας θα μπορούσε να έχει γίνει το αλεξικέραυνο για την παγκόσμια απογοήτευση, και ο Ομπάμα αξίζει περισσότερη αναγνώριση από όση συνήθως λαμβάνει για το ότι απέφυγε κάτι τέτοιο και βοήθησε στον περιορισμό της καταστροφής. Αυτή η ίδια η κρίση είχε ως αποτέλεσμα την επιτάχυνση της οικονομικής αντίληψης της ανόδου του Πεκίνου και της σχετικής πτώσης της Ουάσιγκτον, κάτι που περιέπλεξε τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας κατά το δεύτερο έτος της προεδρίας Ομπάμα και έθεσε μια ευρύτερη πρόκληση διαχείρισης της εξωτερικής πολιτικής του.

Από την αρχή, η νέα κυβέρνηση ζήτησε ενεργότερη συνεργασία με την Ασία, προσπαθώντας να βελτιώσει τις σχέσεις των ΗΠΑ με φίλους και συμμάχους, και τη συνεργασία με την Κίνα σε διμερή, περιφερειακά και παγκόσμια ζητήματα. Η ομάδα του Ομπάμα δέχθηκε ότι η σχετική σημασία της Κίνας στον κόσμο μεγάλωνε και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούσαν πλέον να ασκήσουν τον βαθμό της μόχλευσης που είχαν προηγουμένως.

Παρά την ιδιαίτερη προσοχή, ωστόσο, οι προσπάθειες της κυβέρνησης να συνεργαστεί πιο στενά με την Κίνα δεν έχουν εξελιχθεί ομαλά. Μια σημαντική επιδείνωση στις σχέσεις έχει αποφευχθεί, αντικατοπτρίζοντας την υποκείμενη ωριμότητα των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας και τη μακροχρόνια επιθυμία των ηγετών των δύο χωρών να διατηρούν τις διαφωνίες εντός ορίων. Τακτικές συναντήσεις υψηλού επιπέδου έχουν δημιουργήσει ισχυρά κίνητρα για τη σταθεροποίηση των σχέσεων και την κατανομή των τομέων συνεργασίας, αλλά η μετέπειτα εφαρμογή των προθέσεων που εκφράζονται σε αυτές τις συναντήσεις συχνά έχει αποδειχθεί ατελής.

Ένας από τους βασικούς στόχους της διοίκησης Ομπάμα ήταν να κάνει την Κίνα να γίνει ένας υπεύθυνος παίκτης στην τρέχουσα φιλελεύθερη διεθνή τάξη, τέτοιος που να δέχεται τους βασικούς στόχους και τους κανόνες του συστήματος και να συμβάλλει στη γενικότερη επιτυχία τους. Ωστόσο, διαπίστωσε ότι η ραγδαία άνοδος της Κίνας στο παγκόσμιο σκηνικό έχει δημιουργήσει πολύ γρήγορα αυξανόμενες προσδοκίες για να μπορέσει να τις απορροφήσει το Πεκίνο. Παρά το γεγονός ότι η Κίνα είναι πλέον ένας σημαντικός παράγοντας στα παγκόσμια ζητήματα, η ίδια βλέπει ακόμα τον εαυτό της ως αναπτυσσόμενη χώρα της οποίας η υποχρέωση είναι πρώτα απ' όλα να αναπτύξει την οικονομία της και όχι να αναλάβει ευθύνες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ίσως η μεγαλύτερη αποτυχία πολιτικής και για τις δύο χώρες υπήρξε η αδυναμία να μετριάσουν την δυσπιστία πάνω στις μακροπρόθεσμες προθέσεις η μια της άλλης. Σχεδόν κάθε αμερικανική πολιτική θεωρείται από τους περισσότερους στο Πεκίνο ως μέρος μιας εξελιγμένης συνωμοσίας για να εμποδίσει την άνοδο της Κίνας. Η Ουάσινγκτον, εν τω μεταξύ, ολοένα και περισσότερο δυσαρεστείται από τις κινεζικές απόψεις και ανησυχεί ότι το Πεκίνο επιδιώκει να χρησιμοποιήσει την αναπτυσσόμενη οικονομική και στρατιωτική ισχύ του στην Ασία για την επίτευξη πλεονεκτημάτων τόσο στη διπλωματία όσο και στην ασφάλεια εις βάρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσιγκτον γνωρίζει επίσης πολύ καλά ότι σχεδόν κάθε άλλη χώρα στην Ασία θέλει τις Ηνωμένες Πολιτείες να βοηθήσουν να αντισταθμιστούν οι αυξανόμενες κινεζικές πιέσεις, αλλά όχι κάνοντάς τις να επιλέξουν μεταξύ των δύο γιγάντων.

Ως αποτέλεσμα, ο «στρατηγικός άξονας» του Ομπάμα στην Ασία που ανακοινώθηκε τον περασμένο Νοέμβριο, ήταν μια προσπάθεια να δημιουργήσει εμπιστοσύνη στο μελλοντικό ηγετικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, κάτι για το οποίο πολλοί είχαν αρχίσει να διατυπώνουν αμφιβολίες. Αυτή είναι μια εξελιγμένη, ολοκληρωμένη περιφερειακή οικονομική, διπλωματική στρατηγική που συμπεριλαμβάνει και την ασφάλεια, αλλά η πλήρης εφαρμογή της θα απαιτήσει πειθαρχημένη κυβερνητική διαχείριση και πειστικές αποδείξεις περί οικονομικής ανάκαμψης των Ηνωμένων Πολιτειών. Η στρατηγική της εξεύρεσης νέας ισορροπίας στην Ασία έτσι έχει λογική, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσει προσδοκίες ότι η Ουάσιγκτον δεν θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί, ενώ θρέφει τις κινεζικές υποψίες οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πολύ πιο οξυμένες σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι πρέπει να ενεργήσουν επιδέξια τόσο στο εσωτερικό όσο και στην Ασία, προκειμένου να υλοποιηθούν τα στρατηγικά οφέλη που έχουν θέσει σε κίνηση, αντί να παράξουν μεγαλύτερη δυσπιστία και ένταση.

ΤΟ ΤΕΛΜΑ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ