Γιατί ο πρόεδρος Essebsi και η Τυνησία ξεχώρισαν | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Γιατί ο πρόεδρος Essebsi και η Τυνησία ξεχώρισαν

Ήταν τόσο ένας σύνδεσμος με το παρελθόν όσο και μια γέφυρα σε ένα δημοκρατικό μέλλον
Περίληψη: 

Από όλες τις χώρες που διήλθαν από την Αραβική Άνοιξη, γιατί είναι η Τυνησία εκείνη που κατάφερε να δημιουργήσει ένα πραγματικά δημοκρατικό σύστημα, με ελεύθερες εκλογές και μια κοσμική, συνταγματική κυβέρνηση ;

Ο ALLEN JAMES FROMHERZ είναι καθηγητής στο Georgia State University και διευθυντής στο Κέντρο Μεσανατολικών Σπουδών του.

Την περασμένη Πέμπτη, ο Beji Caid Essebsi, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τυνησίας, πέθανε σε στρατιωτικό νοσοκομείο σε ηλικία 92 ετών. Ο θάνατός του συνέπεσε με μια εθνική εορτή ιδιαίτερης απήχησης: Η Ημέρα της Δημοκρατίας, που μνημονεύει την ίδρυση της σύγχρονης Τυνησίας στις 25 Ιουλίου του 1957, όταν η χώρα καταργούσε τη μοναρχία της και έγινε μια δημοκρατία.

Ο Essebsi είχε σημαντική σχέση με τα γεγονότα του 1957. Ανήκε στο κόμμα και στην κυβέρνηση του πρώτου προέδρου της Δημοκρατίας της Τυνησίας, Habib Bourguiba, ο οποίος ήταν από τους σημαντικότερους -και πιο έντονα κοσμικούς- εθνικιστές στον αραβόφωνο κόσμο. Ο Bourguiba ήταν φίλος με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, John F. Kennedy, και την Jackie Kennedy. Έκανε πρωτοσέλιδα επειδή έπινε χυμό πορτοκαλιού στην τηλεόραση στη μέση της ημέρας κατά την διάρκεια του ραμαζανιού, καθώς και για τις πολιτικές του κατά της μαντήλας. Λιγότερο διάσημες, αλλά πιο βαθιές, ήταν οι αλλαγές που έκανε ο Bourguiba στην οικονομία της Τυνησίας και στον κοινωνικό ιστό -μεταρρυθμίσεις που ώθησαν την Τυνησία να γίνει μια από τις πιο ανεπτυγμένες και μορφωμένες χώρες του μουσουλμανικού κόσμου.

29072019-2.jpg

Ο Essebsi στο Παρίσι, τον Δεκέμβριο του 2016. Romain GAILLARD / REA / Redux
--------------------------------------------------------------------

Ο Essebsi ήταν ένα εδραιωμένο κομμάτι της κυβέρνησης του Bourguiba, εμπλεγμένος στενά στην εφαρμογή των πολιτικών εκκοσμίκευσης, προωθώντας την οικονομική ανάπτυξη και υπερασπιζόμενος τις αποφάσεις του Bourguiba. Έχει διατελέσει διευθυντής της εθνικής ασφάλειας, υπουργός Εξωτερικών, και σε άλλες ανώτερες θέσεις τόσο υπό τον Bourguiba όσο και υπό τον διάδοχό του, Zine el-Abidine Ben Ali, έως ότου αποχώρησε από την κυβέρνηση, πίσω στο 1994.

Ο χρόνος ου διάλεξε ο Essebsi ήταν τυχερός. Ο Ben Ali ήταν ένας διεφθαρμένος αυταρχικός που ο λαός του τον απεχθανόταν -τόσο πολύ ώστε μια λαϊκή εξέγερση γνωστή ως η Επανάσταση των Γιασεμιών τον ανέτρεψε τον Ιανουάριο του 2011. Το 2014, ένα ανεξάρτητο δικαστήριο που ονομάστηκε Επιτροπή Αλήθειας και Αξιοπρέπειας άρχισε να ερευνά τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της κυβέρνησης της Τυνησίας από το 1955. Η Επιτροπή κατέστησε τον Essebsi υπεύθυνο για καταστολή των αντιφρονούντων κατά την διάρκεια της θητείας του ως διευθυντής εθνικής ασφάλειας, μετά από μια απόπειρα κατά της ζωής του Bourguiba, το 1963. Αλλά αυτό το εύρημα δεν έκανε τον Essebsi να χάσει την εμπιστοσύνη των Τυνήσιων, που τον έβλεπαν ως σταθεροποιητική δύναμη κατά την διάρκεια των δύσκολων και συχνά χαοτικών ετών μετά το 2011.

Ως παλαιός πολιτικός, ο Essebsi ήταν ένας φυσικός δεσμός με το παρελθόν της Τυνησίας -ειδικά με την εποχή του Bourguiba, την οποία πολλοί Τυνήσιοι θυμούνται με αγάπη. Όταν οι επαναστάτες έστειλαν τον Μπεν Αλί να τα μαζεύει τον Ιανουάριο του 2011, απομάκρυναν γρήγορα τις εικόνες του από δημόσιους χώρους και κτίρια, και τα προσφάτως ελεύθερα μέσα ενημέρωσης ανέφεραν εξαγριωμένα τις καταχρήσεις και την διαφθορά του. Τώρα ένα άγαλμα του Bourguiba σε ένα άλογο στέκει πάνω από την λεωφόρο Bourguiba και κοιτάζει στην καρδιά της Τύνιδας, όπου έγιναν τόσα πολλά από τις διαμαρτυρίες. Ο Essebsi έφερε αυτό το άγαλμα πίσω στην πρωτεύουσα το 2016 από την προηγούμενη εξορία του στην La Goulette. Δεν επευφημούν όλοι τον πρώτο Πρόεδρο της Δημοκρατίας και πολλοί νέοι Τυνήσιοι επικρίνουν την επιστροφή στην εξουσία των ελίτ από το προηγούμενο καθεστώς. Αλλά πολλοί Τυνήσιοι έβλεπαν την σύνδεση του Essebsi με τον Bourguiba ως μια σύνδεση με μια υπερήφανη περίοδο προόδου -μια περίοδο που προσέφερε έμπνευση καθώς η χώρα βάδιζε στο άγνωστο.

Ο Essebsi επέστρεψε στην πολιτική της Τυνησίας μετά από μια μακρά συνταξιοδότηση προκειμένου να ωθήσει την χώρα του μέσα από μια δεκαετία οχλαγωγίας. Όπως ο Ηρακλής, τον οποίο οι Έλληνες εξίσωναν με τον Καρθαγένη θεό Melqart, [ο Essebsi] σκότωσε τον πολυκέφαλο Κέρβερο της πολιτικής της Μέσης Ανατολής. Έδειξε ότι δεν χρειάζεται απαραίτητα να αναπτυχθεί μια νέα αντιδημοκρατική κυβέρνηση από τις ρίζες μιας προηγούμενης. Ως πρωθυπουργός μιας μεταβατικής κυβέρνησης το 2011, ο Essebsi παρέδωσε ελεύθερα τα ηνία της κυβέρνησης σε έναν πρώην αντίπαλο, το κόμμα Ennahda. Ο ηγέτης του κόμματος ήταν ένας χαρισματικός στοχαστής, ο Rached Ghannouchi, ο οποίος δεν είχε επίσημη κυβερνητική θέση αλλά διέθετε μεγάλη δύναμη και κατείχε την υποστήριξη των αγροτών, των συντηρητικών και θρησκευόμενων Τυνήσιων, μεταξύ άλλων. Ο Essebsi θα μπορούσε να είχε επιλέξει να συντρίψει ή να υπονομεύσει το Ennahda με την βία. Αντ’ αυτού, σχημάτισε το δικό του κοσμικό κόμμα, το Nidaa Tounes, και κέρδισε τις εκλογές το 2014. Τα Nidaa Tounes και Ennahda σχημάτισαν συνασπισμό και κυβέρνησαν την Τυνησία μαζί.

Αυτές ήταν οι κρίσιμες αποφάσεις -να αποχωρήσει από την εξουσία, να ανταγωνιστεί με το Ennahda ως πολιτικός αντίπαλος και όχι ως υπαρξιακός εχθρός και στην συνέχεια να συνεργαστεί- μέσω των οποίων ο Essebsi συνέβαλε στην διατήρηση της μετάβασης της Τυνησίας στην δημοκρατία. Οι ίδιες ενέργειες συνέβαλαν στην αποτροπή κάθε πειρασμού για μια κοσμική στρατιωτική κατάληψη [της εξουσίας]. Σήμερα το Ennahda ονομάζεται Μουσουλμάνοι Δημοκράτες, παραμένει πλήρως εμπλεκόμενο στην πολιτική της Τυνησίας και μπορεί να φτάσει να μοιάζει με τους Χριστιανοδημοκράτες της σύγχρονης Γερμανίας.